Kościół katolicki właśnie zrobił coś bezprecedensowego: papież Leon XIV podpisał encyklikę poświęconą sztucznej inteligencji. Dokument nosi tytuł Magnifica humanitas i jest pierwszym tego rodzaju w całej historii Stolicy Apostolskiej. Watykan zapowiada, że jego głównym tematem jest „ochrona osoby ludzkiej w erze sztucznej inteligencji” – od wpływu automatyzacji na rynek pracy, aż po ryzyko związane z wojskowym zastosowaniem AI.
Kluczowe fakty:
- Papież Leon XIV podpisał pierwszą w historii Watykanu encyklikę poświęconą sztucznej inteligencji pod tytułem Magnifica humanitas, której tematem jest ochrona osoby ludzkiej w erze AI.
- Dokument został podpisany 15 maja, dokładnie 135 lat po encyklice Rerum novarum Leona XIII, która odpowiadała na wyzwania rewolucji przemysłowej.
- Współzałożyciel Anthropic Christopher Olah zostanie prelegentem na konferencji 25 maja, co stanowi symboliczny gest wobec firmy będącej w konflikcie z administracją Trumpa ws. wojskowego wykorzystania AI.
Data nieprzypadkowa
Papież Leon XIV podpisał dokument 15 maja. To nie przypadek. Właśnie 135 lat wcześniej ukazała się Rerum novarum – encyklika Leona XIII, która w XIX wieku była bezpośrednią odpowiedzią Kościoła na wyzwania rewolucji przemysłowej i dramatyczne pogorszenie warunków pracy robotników. Watykan wprost sugeruje analogię: AI jest dla współczesności tym, czym maszyny parowe były dla epoki industrialnej. Tylko że tym razem transformacja jest szybsza, głębsza i o wiele trudniejsza do przewidzenia.
Prawie co drugi pracownik w Polsce używa AI za plecami swojego szefa. 71% polskich pracowników oszczędza dzięki AI od pół godziny do ponad dwóch godzin dziennie …
Christopher Olah na scenie z papieżem
To bodaj największa niespodzianka całego ogłoszenia. Wśród prelegentów zaplanowanych na 25 maja znajdzie się Christopher Olah – współzałożyciel Anthropic, firmy tworzącej Claude’a i jednego z najważniejszych graczy w dziedzinie bezpiecznego rozwoju AI.
Olah i Anthropic od początku tego roku są w otwartym konflikcie z administracją Donalda Trumpa. W lutym administracja zakazała amerykańskim agencjom rządowym korzystania z technologii Anthropic po tym, jak firma odmówiła umożliwienia wojsku używania AI do autonomicznego namierzania celów i masowej inwigilacji. Anthropic zdecydował się pozwać rząd, oskarżając go o nielegalne działania odwetowe.
W tym kontekście zaproszenie Olaha do Watykanu to czytelny sygnał polityczny. Leon XIV nie zamierza być neutralny w tej debacie.
Trudno nie docenić symboliki tego gestu. Papież, który zaprasza współzałożyciela jednej z najważniejszych firm AI na świecie, wysyła jasny komunikat: Kościół chce być aktywnym uczestnikiem debaty o przyszłości technologii, nie tylko jej komentatorem z boku. Ale warto zadać sobie pytanie – czy instytucja religijna, z całym swoim autorytetem moralnym, jest właściwym miejscem do wyznaczania granic dla technologii, która zmienia świat w tempie nieznanym wcześniej? I czy jej głos faktycznie dotrze do tych, którzy te decyzje podejmują – szefów korporacji, rządów, wojskowych? Mam nadzieję, że tak. Bo brakuje dziś głosów, które potrafią łączyć etykę z realnym rozumieniem technologii.
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
AI na wojnie – Kościół mówi nie
Leon XIV od miesięcy publicznie ostrzega przed militaryzacją sztucznej inteligencji. W ostatnich wystąpieniach wskazywał na konflikty w Ukrainie, Gazie, Libanie i Iranie jako przykłady tego, jak szybko technologia może wymknąć się spod kontroli i prowadzić do tego, co sam nazywa „spiralą anihilacji”. Encyklika ma zebrać pełną doktrynę Kościoła w tej kwestii i odpowiedzieć na trzy zasadnicze obszary: AI w wojnie, AI i rynek pracy, AI a godność człowieka.
Jednocześnie Watykan powołał Komisję Międzydykasterialną ds. Sztucznej Inteligencji. W jej skład wchodzi siedem watykańskich instytucji, w tym Papieska Akademia Nauk i Papieska Akademia Życia. Komisja ma koordynować działania Kościoła w obszarze AI – zarówno wewnętrznie, jak i w dialogu z rządami oraz firmami technologicznymi.
Prezentacja jak konferencja Apple
Watykan wyraźnie nie zamierza ograniczać się do kameralnego briefingu prasowego. Zaplanowane na 25 maja wydarzenie zapowiada się bardziej jak premiera produktu niż tradycyjna prezentacja dokumentu kościelnego – duża scena, światła, panel prelegentów. Obok papieża wystąpią:
- kardynał Víctor Manuel Fernández, odpowiedzialny za doktrynę,
- kardynał Michael Czerny, odpowiedzialny za rozwój społeczny,
- Anna Rowlands, teolożka z Durham University,
- Léocadie Lushombo, ekspertka od etyki politycznej,
- Christopher Olah, współzałożyciel Anthropic.
To świadomy wybór. Watykan chce, żeby Magnifica humanitas dotarła dalej niż do czytelników dokumentów kościelnych.
Historyczny moment, czy tylko gest?
Kościół katolicki ma długą historię zajmowania stanowiska wobec wielkich przemian cywilizacyjnych – i historię zarówno trafnych, jak i spóźnionych reakcji. Tym razem jednak trudno zarzucić Leonowi XIV opieszałość. Encyklika pojawia się w momencie, gdy debata o granicach AI dopiero nabiera kształtu, gdy przepisy prawne kulają za technologią, a decyzje o tym, do czego AI będzie używana, podejmuje wąska grupa korporacji i rządów.
Głos Watykanu nie rozwiąże tych problemów. Ale może postawić właściwe pytania w odpowiednim momencie. I już choćby dlatego warto uważnie słuchać tego, co 25 maja powie Leon XIV ze sceny, która wygląda zaskakująco znajomo.
