Algorytm stworzony pierwotnie do wyszukiwania kraterów na Marsie trafił w zupełnie inny cel: dno oceanu. Efekt to 73 nieznane wcześniej kaldery wulkaniczne, które w jednym ruchu prawie poczwórnie zwiększają liczbę takich struktur znanych nauce.
Kluczowe fakty:
- Algorytm pierwotnie opracowany do wykrywania kraterów uderzeniowych na Marsie został zmodyfikowany przez zespół pod kierownictwem wulkanologa Andrei Verolino i zastosowany do analizy batymetrycznych danych dna oceanów.
- Narzędzie przeanalizowało ponad 87 tysięcy potencjalnych struktur, a po ręcznej weryfikacji eksperckiej wyłoniono 78 najbardziej prawdopodobnych kalder wulkanicznych, z czego 73 były wcześniej nieznane nauce.
- Odkrycie prawie poczwórnie zwiększa liczbę znanych podwodnych kalder wulkanicznych, uzupełniając istniejący globalny katalog Collapse Caldera Database, który dotychczas uwzględniał jedynie garstkę struktur podmorskich.
Piszę o odkryciach kosmicznych i technologicznych codziennie, ale to akurat ten rodzaj historii, który lubię najbardziej: coś, co leżało pod nosem, a raczej pod dnem oceanu, i czekało tylko na odpowiednie narzędzie.
Znajdź dostawcę, partnera lub narzędzie dla swojego biznesu, a jeśli prowadzisz firmę, która w swoim DNA ma AI, skorzystaj z możliwości bezpłatnego dodania swojej firmy.
Skąd się wzięło narzędzie do liczenia kalder
Zespołem kierował wulkanolog Andrea Verolino z uniwersytetu Paris-Saclay. Pomysł na projekt narodził się z rozmowy z Susanną Jenkins z Nanyang Technological University, jego byłą promotorką. Mieli już wcześniej globalny katalog kalder aktywnych i nieaktywnych, Collapse Caldera Database, ale ten uwzględniał zaledwie garstkę struktur podwodnych. Wiedzieli, że to musi być dalekie od rzeczywistości.
Verolino opisał ten moment sam, we wpisie towarzyszącym publikacji. Napisał, że oceany kryją większość wulkanizmu Ziemi, a mimo to istniejące katalogi łapały tylko ułamek tego, co faktycznie tam jest.
Rozwiązaniem okazał się algorytm Christophera Lee z Uniwersytetu w Toronto, wcześniej używany do automatycznego wykrywania kraterów uderzeniowych na Marsie. Kaldery to też wielkoskalowe zapadliska morfometryczne, tyle że nałożone na dodatnią topografię wulkaniczną zamiast na płaską powierzchnię planety. Zespół zmodyfikował ten algorytm tak, by skanował globalne, niskorozdzielcze dane batymetryczne i wyłapywał potencjalne zapadliska przypominające kaldery.
Jak wyglądała selekcja
Zanim padła ostateczna liczba, algorytm musiał przesiać ogromny zbiór danych. Narzędzie na starcie wskazało ponad 87 tysięcy potencjalnych struktur na dnie oceanów. Po dalszej, ręcznej weryfikacji i klasyfikacji eksperckiej lista skurczyła się do 78 najbardziej prawdopodobnych kalder. Pięć z nich było już znanych, co dało zespołowi pewność, że metoda działa poprawnie. Reszta, aż 73, to struktury wcześniej nieopisane.
Do tej pory pod powierzchnią oceanów oficjalnie udokumentowano mniej niż 30 kalder. Nowy zbiór więcej niż podwaja tę liczbę względem wcześniejszych katalogów globalnych, a licząc same nowe odkrycia, mówimy o niemal czterokrotnym skoku.
Nowe struktury nie układają się w jeden, przewidywalny wzorzec geograficzny:
- osiem kalder znaleziono na śródoceanicznych grzbietach, w miejscach styku płyt tektonicznych
- dziewięć w łukach wulkanicznych
- aż 61, czyli zdecydowana większość, wewnątrz płyt tektonicznych, między innymi na łańcuchach podwodnych gór wulkanicznych
Siedem spośród nowo znalezionych kalder badacze uznali za szczególnie interesujące cele przyszłych ekspedycji, ze względu na głębokość, położenie i kształt.
Sam z uwagą śledzę takie projekty, bo pokazują coś, co łatwo przeoczyć w dyskusji o sztucznej inteligencji skupionej na chatbotach i generowaniu tekstu. Tu AI robi dokładnie to, w czym jest naprawdę dobra: przesiewa gigantyczne ilości danych i znajduje wzorce, których człowiek fizycznie nie jest w stanie wyłapać ręcznie. Ale warto też zachować trzeźwość. Zespół sam podkreśla, że to nie jest zamknięty katalog, tylko punkt wyjścia. Ponad 87 tysięcy kandydatów przesianych do 78 pokazuje, jak duża część tej pracy nadal wymaga eksperckiej weryfikacji, a nie samego działania algorytmu. Ciekawi mnie, ile z tych 61 kalder wewnątrz płyt tektonicznych, czyli z dala od granic płyt, gdzie nikt się ich nie spodziewał, faktycznie okaże się aktywnych wulkanicznie. To pytanie, na które odpowiedzi jeszcze nie ma.
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
Chcesz czytać więcej treści związanych z AI?
Dodaj AIPORT.pl do preferowanych źródeł Google
Czym właściwie jest kaldera i dlaczego to ważne
Kaldera powstaje wtedy, gdy wulkan opróżnia dużą część swojej komory magmowej, a szczyt zapada się do środka. To ślad po dawnej, gwałtownej erupcji, ale bywa też sygnałem, że dany system wulkaniczny może obudzić się ponownie. Zespół zwraca uwagę, że obecność kalder pod oceanem nie jest kwestią czysto akademicką. Ma znaczenie dla oceny zagrożeń wobec obszarów przybrzeżnych i dla funkcjonowania ekosystemów morskich.
Jako przykład tego, jak poważne mogą być konsekwencje, przywołano erupcję kaldery Hunga Tonga-Hunga Haʻapai z 2022 roku. Wywołała ona tsunami oraz fale w atmosferze odczuwalne na całym świecie.
Autorzy zaznaczają, że nie oceniali bieżącej aktywności nowo wykrytych struktur. Jednocześnie przypominają, że badania z ostatnich lat pokazały przypadki wulkanów uznawanych za dawno wygasłe, które mogą ponownie napełniać się magmą. To argument za tym, by traktować taki katalog nie jako ciekawostkę geologiczną, tylko jako narzędzie do przyszłych ocen ryzyka.
Dane, które wypełniają lukę obserwacyjną
Wysokorozdzielcze, oparte na statkach badania batymetryczne pokrywają mniej niż 30 procent oceanów. Reszta opiera się na znacznie mniej dokładnych mapach globalnych, które wygładzają właśnie te cechy dna, które naukowców interesują najbardziej. Verolino porównał tę sytuację do próby studiowania całego wulkanicznego świata przez zamglone okno.
W publikacji, opisanej jako pierwszy globalny inwentarz tego typu, zespół napisał wprost, że zebrany zbiór danych wypełnia poważną lukę obserwacyjną i dostarcza powtarzalnych, możliwych do rozbudowy ram opisu podwodnego wulkanizmu.
Co dalej z tym katalogiem
Praca ukazała się w czasopiśmie Communications Earth & Environment, wydawanym przez Nature Portfolio. Wcześniejsza wersja krążyła jako preprint na Research Square. Autorzy podkreślają, że traktują ten zbiór jako otwarty i aktualizowany, a nie zamknięty rejestr. Verolino napisał, że projekt ma zachęcić do bardziej systematycznego mapowania dna oceanów i łatwiejszego dostępu do statków badawczych.
To dość rzadkie podejście w świecie nauki, gdzie publikacja bywa traktowana jako punkt końcowy. Tu zespół sam przyznaje, że katalog nigdy nie będzie kompletny, bo oceany są zbyt rozległe, a dane zbyt nierówne jakościowo.
Za każdą polską firmą AI stoi konkretny człowiek z imieniem i nazwiskiem, często ten sam w kilku miejscach naraz, i to właśnie ludzie, nie tabelki finansowania, są prawdziwym bohaterem tego artykułu.
Co to oznacza dla polskich naukowców i czytelników
Polska nie prowadzi własnych ekspedycji batymetrycznych na oceanach, ale konsekwencje takich odkryć dotyczą też europejskiej nauki o klimacie i geologii morskiej, w której polscy badacze z instytutów PAN biorą udział poprzez współpracę międzynarodową. Metoda pokazana przez zespół Verolino, czyli przeniesienie gotowego algorytmu z jednej dziedziny (planetologia) do zupełnie innej (wulkanologia morska), to konkretny przykład tego, jak tanio i szybko można dziś budować narzędzia badawcze bez pisania modelu od zera. To wskazówka przydatna dla każdego ośrodka naukowego z ograniczonym budżetem na kosztowne ekspedycje terenowe.
Warto też pamiętać, że dane batymetryczne, na których opiera się cała analiza, pochodzą w dużej mierze z publicznie dostępnych baz, takich jak GEBCO. To otwiera drzwi mniejszym zespołom badawczym, które nie dysponują własną flotą statków oceanograficznych, do prowadzenia analiz na skalę globalną.
Źródła i metodologia
Artykuł powstał na podstawie analizy redakcji AIPORT.pl oraz materiałów źródłowych, w tym publikacji naukowej Andrei Verolino i współautorów w Communications Earth & Environment (Nature Portfolio) z 5 lipca 2026 roku, autorskiego wpisu Verolino na platformie Research Communities by Springer Nature oraz relacji ScienceAlert. Wykorzystano też doniesienia Benchmark.pl oraz tech.wp.pl (Grupa Wirtualna Polska). Komentarz redakcyjny i ocena kontekstu: Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl. Artykuł będzie aktualizowany w miarę pojawiania się nowych informacji o dalszej eksploracji nowo zidentyfikowanych kalder.
