Papież Leon XIV i AI: nadchodzi encyklika, która może zmienić rozmowę o technologii

Papież Leon XIV zapowiedział publikację swojej pierwszej encykliki poświęconej sztucznej inteligencji. Dokument ma ukazać się jeszcze w maju 2026 roku i już teraz budzi ogromne zainteresowanie – nie tylko w kręgach kościelnych, ale też w środowiskach technologicznych i politycznych.

To nie jest zwykły głos z ambony. Leon XIV, pierwszy amerykański papież, z wykształcenia matematyk, od momentu wyboru w maju 2025 roku konsekwentnie wraca do tematu AI – w przemówieniach, wywiadach, przesłaniach. Magazyn „Time” umieścił go już na liście najbardziej wpływowych osób świata w dziedzinie sztucznej inteligencji. Niewielu liderów globalnych podchodzi do tego tematu z taką systematycznością i z tak wyraźnie zarysowaną perspektywą etyczną.

Spirala zagłady – papież na Sapienzy

14 maja 2026 roku Leon XIV odwiedził Università La Sapienza w Rzymie – największą uczelnię w Europie. To historyczna wizyta: poprzedni papież, który planował tam wystąpić, Benedykt XVI, odwołał przyjazd w 2008 roku pod wpływem protestów środowisk akademickich. Leon XIV został przyjęty ciepło.

W swoim przemówieniu papież ostro skrytykował rosnące wydatki na zbrojenia, szczególnie w Europie, które jego zdaniem odbywają się kosztem edukacji i ochrony zdrowia, a zyski z nich trafiają do „elit, którym dobro wspólne jest całkowicie obojętne”. Wezwał do lepszego nadzoru nad sposobem, w jaki AI jest rozwijana i wykorzystywana zarówno w kontekstach militarnych, jak i cywilnych – tak, żeby technologia „nie zdejmowała z ludzi odpowiedzialności za ich wybory i nie pogłębiała tragedii konfliktów zbrojnych”.

Padły bardzo konkretne słowa:

„What is happening in Ukraine, in Gaza and the Palestinian territories, in Lebanon, and in Iran illustrates the inhuman evolution of the relationship between war and new technologies in a spiral of annihilation.” / „To, co dzieje się na Ukrainie, w Gazie i na terytoriach palestyńskich, w Libanie i w Iranie, ilustruje nieludzką ewolucję relacji między wojną a nowymi technologiami – spiralę zagłady.”

Encyklika i jej kontekst

Oczekiwany dokument ma nosić tytuł „Magnifica Humanitas” i koncentrować się na wpływie AI na „ludzi i warunki pracy”. Według doniesień francuskich mediów, encyklika ma przekonywać, że technologia powinna pozostawać w służbie człowieka – nie odwrotnie. Watykan nie potwierdził szczegółów, ale wdrożył już wewnętrzne wytyczne dotyczące korzystania z AI.

Wybór imienia przez papieża jest tu nieprzypadkowy. Leon XIII w 1891 roku wydał encyklikę „Rerum Novarum” – przełomowy dokument o warunkach pracy robotników w dobie pierwszej rewolucji przemysłowej. Leon XIV wyraźnie nawiązuje do tej tradycji, stawiając AI w tej samej skali wyzwania co XIX-wieczna industrializacja.

Papież Leon XIV robi coś, czego brakuje wielu świeckim liderom technologicznym – mówi o AI jako o zjawisku głęboko ludzkim, a nie tylko technicznym. Jego argumenty dotyczące autonomicznych systemów zbrojnych, rynku pracy czy kreatywności są poważne i zasługują na uwagę niezależnie od przekonań religijnych. Jednocześnie warto pamiętać, że Kościół ma swoją historię zarówno jako głos sumienia, jak i jako instytucja, która bywała spóźniona z właściwą oceną nowych technologii. Pytanie, które naprawdę warto postawić, brzmi: czy głos moralny może realnie wpłynąć na decyzje firm i rządów, które za AI stoją, czy pozostanie pięknym apelem do sumienia bez przełożenia na regulacje i praktykę? – Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl

Co Leon XIV mówił o AI przez ostatni rok

Papież budował swoje stanowisko konsekwentnie, przez wiele miesięcy i w różnych kontekstach. Kilka kluczowych wątków:

• Młodzi i myślenie krytyczne. Podczas wideokonferencji z 16 tysiącami młodych katolików w Indianapolis powiedział wprost: „Use it in such a way that if it disappeared tomorrow, you would still know how to think.” / „Używaj jej tak, żebyś – gdyby znikła jutro – nadal umiał myśleć.” Przestrzegał, żeby AI nie ograniczała „prawdziwego ludzkiego rozwoju.”
• Praca i godność. Już w pierwszym tygodniu pontyfikatu Leon XIV powiązał wybór swojego imienia z „Rerum Novarum” i wyzwaniami dla godności pracy w dobie AI. W pierwszym wywiadzie po wyborze ostrzegał przed „skrajnie bogatymi ludźmi”, którzy inwestują w AI, ignorując wartość człowieka.
• Deepfakes i tożsamość. Papież ujawnił, że krótko po wyborze ktoś pokazał mu nagranie, na którym on sam – a właściwie wygenerowany komputerowo sobowtór – spada ze schodów. Nagranie było na tyle przekonujące, że wierni pytali go, czy dobrze się czuje. Odmówił też zgody na stworzenie awatara papieża do wirtualnych audiencji.
• Chatboty i relacje. Zwrócił uwagę na zagrożenie zastępowania przez ludzi prawdziwych relacji chatbotami, które są „nadmiernie wylewne, zawsze obecne i dostępne” i mogą stać się „ukrytymi architektami naszych stanów emocjonalnych.”
• Twórczość. W przesłaniu na Światowy Dzień Komunikacji Społecznej napisał, że arcydzieła ludzkiego geniuszu są dziś sprowadzane do „zaledwie pola treningowego dla maszyn.”

Nie tłumacz, nie zastępuj – myśl

Tytuł papieskiego przesłania na Światowy Dzień Komunikacji Społecznej w 2026 roku to „Preserving Human Voices and Faces” / „Zachowując ludzkie głosy i twarze.” Leon XIV napisał w nim, że twarze i głosy są „święte”, a systemy AI, które je symulują, „wkraczają na najgłębszy poziom komunikacji – poziom relacji ludzkich.” I dodał, że wyzwanie nie jest technologiczne, lecz antropologiczne.

Księżom zakazał pisania homilii za pomocą chatbotów. Powód? Prosto i bez owijania w bawełnę: „AI will never be able to share faith.” / „AI nigdy nie będzie w stanie dzielić się wiarą.”

Encyklika, jeśli rzeczywiście ukaże się przed końcem maja, będzie pierwszym tak znaczącym dokumentem Kościoła katolickiego bezpośrednio poświęconym sztucznej inteligencji. W debacie, która od lat toczy się głównie między Dolina Krzemową, regulatorami i akademikami – głos z Watykanu może okazać się zaskakująco istotny.