Sztuczna inteligencja bierze udział w 55 procentach zgłaszanych cyberprzestępstw w Afryce, a straty finansowe kontynentu wzrosły od 2024 roku z 192 do 484 milionów dolarów. Tak wynika z opublikowanego w poniedziałek 3 sierpnia 2026 roku raportu INTERPOL-u „African Cyberthreat Assessment Report 2026″, przygotowanego na podstawie ankiet z 36 afrykańskich krajów członkowskich.
Kluczowe fakty:
- Według raportu INTERPOL „African Cyberthreat Assessment Report 2026", sztuczna inteligencja bierze udział w 55 procentach zgłaszanych cyberprzestępstw w Afryce, a straty finansowe kontynentu wzrosły od 2024 roku z 192 do 484 milionów dolarów.
- 72 procent ankietowanych państw afrykańskich potwierdza obecność ośrodków oszustw na swoim terytorium, a 97 procent wskazuje oszustwa na płatnościach mobilnych jako poważne zagrożenie.
- Republika Południowej Afryki odpowiada za 92 procent wykryć oprogramowania szyfrującego dane oraz 70 procent wykrytych przypadków przejęcia korespondencji firmowej (BEC) na kontynencie afrykańskim w 2025 roku.
Czytam ten dokument z perspektywy warszawskiej redakcji i widzę w nim coś więcej niż regionalną statystykę. Bo przestępcy z Afryki Zachodniej nie okradają wyłącznie sąsiadów. INTERPOL pisze wprost, że sprawcy działający z afrykańskich lokalizacji uderzają w ofiary w Europie i Ameryce Północnej, korzystając z infrastruktury rozrzuconej po wielu jurysdykcjach.
Chcesz czytać więcej treści związanych z AI?
Dodaj AIPORT.pl do preferowanych źródeł Google
Liczby, które układają się w jeden obraz
Czterdziestostronicowy raport opisuje zmianę jakościową. Cyberprzestępczość przestała być zbiorem pojedynczych incydentów i stała się uprzemysłowionym, bezgranicznym ekosystemem. Sprzyja temu skala cyfryzacji kontynentu: w 2025 roku odnotowano tam ponad 1,1 miliarda abonentów telefonii komórkowej, przy jednoczesnym rozdrobnieniu przepisów o cyberprzestępczości i, jak określa to INTERPOL, alarmująco niskiej gotowości służb do pracy ze sztuczną inteligencją.
Najważniejsze dane z dokumentu:
- 55 procent zgłaszanych cyberprzestępstw ma element sztucznej inteligencji
- 72 procent ankietowanych państw potwierdza obecność ośrodków oszustw na swoim terytorium, najwięcej w Afryce Południowej i Zachodniej
- 97 procent odpowiadających krajów wskazuje oszustwa na płatnościach mobilnych jako poważne zagrożenie
- 92 procent wykryć oprogramowania szyfrującego dane w Afryce w 2025 roku przypadło na RPA
- 70 procent wykrytych przypadków przejęcia korespondencji firmowej (BEC) pochodziło z RPA, kolejne 29 procent z Nigerii
- o 62 procent wzrosła liczba danych afrykańskiego pochodzenia oferowanych na targowiskach w sieci Tor
- około 600 tysięcy wykryć wymuszeń na tle seksualnym zarejestrował TrendAI, jeden z partnerów danych INTERPOL-u
Neal Jetton, dyrektor pionu cyberprzestępczości INTERPOL-u, ujął sprawę krótko: „Sztuczna inteligencja automatyzuje każdy etap cyberataku” / „AI is automating every stage of a cyberattack”. Wymienia przy tym rozpoznanie, phishing, wymuszenia i unikanie wykrycia, a więc pełny łańcuch działania sprawcy.
Gdzie naprawdę znikają pieniądze
Najbardziej dochodowa pozostaje klasyka podszywania się pod zarząd, tyle że w nowym wydaniu. Sztuczna inteligencja pisze dziś wiadomości, które nie mają błędów językowych, znają wewnętrzny żargon firmy i trafiają w moment przelewu. Raport przywołuje próbę wyprowadzenia 7,9 miliona dolarów ze spółki naftowej przez grupę działającą z Senegalu, udaremnioną w ramach operacji Sentinel.
Druga warstwa problemu dotyczy tożsamości. Przestępcy przestali poprzestawać na kradzieży istniejących danych logowania i budują tożsamości syntetyczne, łącząc prawdziwe dane osobowe ze zmyślonymi elementami. Takie cyfrowe persony potrafią przejść przez zaawansowane systemy weryfikacji biometrycznej. Posłużyły do zakładania rachunków bankowych, zaciągania pożyczek przez telefon i rejestrowania kart SIM na fałszywe nazwiska.
INTERPOL wskazuje przy tym słaby punkt systemu, który wygląda znajomo także pod naszą szerokością geograficzną: brak wymiany danych w czasie rzeczywistym między bankami, operatorami telekomunikacyjnymi i organami ścigania. To ten martwy punkt pozwala oszustwom rosnąć szybciej, niż ktokolwiek zdąży je zgłosić.
Sprzęt do ataku kosztuje dziś tyle, co abonament
Trzeci wątek raportu to przestępczość jako usługa. Gotowe narzędzia sprzedawane w modelu abonamentowym pozwalają prowadzić złożone ataki osobom bez wiedzy technicznej. Ofiarą padają nie tylko osoby prywatne. INTERPOL wymienia ataki na Południowoafrykańską Służbę Meteorologiczną, nigeryjską służbę celną, ugandyjską spółkę przesyłu energii i sektor telekomunikacyjny Namibii. Uderzenie w usługi publiczne przestało być efektem ubocznym i stało się celem.
Czytam ten raport z mieszanymi uczuciami. Z jednej strony trudno nie docenić, że INTERPOL po raz pierwszy podaje twardy odsetek spraw z udziałem sztucznej inteligencji, bo dyskusja o „AI w rękach przestępców” długo krążyła wokół anegdot. Z drugiej mam wątpliwość metodologiczną i nie zamierzam jej ukrywać: liczba 55 procent pochodzi z ankiet wypełnianych przez służby, które same przyznają, że ich gotowość do rozpoznawania narzędzi AI jest niska. Skoro nie potrafisz odróżnić wiadomości napisanej przez model od napisanej przez człowieka, to na jakiej podstawie klasyfikujesz sprawę? Możliwe, że rzeczywisty udział jest wyższy. Możliwe też, że część spraw wrzucono do worka z etykietą AI, bo tak dziś wygląda opis zagrożenia. Prawdziwe znaczenie tego dokumentu leży gdzie indziej. To pierwszy tak wyraźny sygnał, że oszustwo finansowe przestało wymagać talentu i stało się procesem produkcyjnym. A procesy produkcyjne skaluje się w nieskończoność. Pytanie, które zostawiam czytelnikom: jeśli koszt przeprowadzenia przekonującego ataku spadł do zera, to czy nasze procedury weryfikacji przelewu nadal mają sens, skoro opierają się na tym, że rozmówca brzmi znajomo?
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
Opisz krótko, czego potrzebujesz. Jesteśmy największym HUB-em AI w Polsce — w naszej bazie znajdziesz blisko 500 zweryfikowanych firm specjalizujących się w AI. W Twoim imieniu poprosimy 3-5 dopasowanych wykonawców o kontakt w ciągu 48 godzin.
Ściganie działa, tylko wolniej niż przestępcy
Sprawiedliwie: strona państwowa nie stoi w miejscu. W 2025 roku siedemnaście afrykańskich państw uchwaliło lub znowelizowało przepisy o cyberprzestępczości, a Senegal uruchomił platformę zgłoszeniową dotyczącą naruszeń wobec dzieci. Cztery skoordynowane przez INTERPOL operacje, Serengeti 2.0, Contender 3.0, Sentinel oraz Red Card 2.0, przyniosły łącznie ponad 1500 zatrzymań, przejęcie setek urządzeń i odzyskanie ponad 100 milionów dolarów.
Sto milionów odzyskanych wobec 484 milionów strat rocznych. Ten stosunek mówi więcej niż jakikolwiek komentarz.
Sam raport powstał w ramach inicjatywy AFJOC finansowanej przez brytyjskie ministerstwo spraw zagranicznych, a dane do niego dostarczyli partnerzy prywatni: Fortinet, Mastercard, Shadowserver Foundation, S2W i TrendAI. W rekomendacjach INTERPOL prosi o ujednolicenie zdolności w zakresie informatyki śledczej, sprawniejszą współpracę transgraniczną, szkolenia funkcjonariuszy z zakresu sztucznej inteligencji i sformalizowanie partnerstw publiczno-prywatnych.
Za każdą polską firmą AI stoi konkretny człowiek z imieniem i nazwiskiem, często ten sam w kilku miejscach naraz, i to właśnie ludzie, nie tabelki finansowania, są prawdziwym bohaterem tego artykułu.
Co to oznacza dla polskich firm?
Nie mamy w Polsce ośrodków oszustw ani problemu z płatnościami mobilnymi w afrykańskim wydaniu. Mamy za to drugą stronę tego samego równania, czyli ofiary.
Skala jest znana. CERT Polska zarejestrował w 2025 roku 260 783 incydenty bezpieczeństwa, o 152 procent więcej niż rok wcześniej, przy 658 320 zgłoszeniach. Oszustwa komputerowe odpowiadały za 97 procent obsłużonych zdarzeń, a sam phishing za 78 391 przypadków, czyli trzydzieści procent całości. Na Listę Ostrzeżeń trafiło w tym czasie 244,3 tysiąca szkodliwych domen. Przestępcy najczęściej podszywali się pod OLX i Allegro.
Europol w kwietniowym raporcie IOCTA 2026 opisał dokładnie ten sam mechanizm co INTERPOL, tylko na materiale europejskim. Catherine De Bolle, dyrektor wykonawcza Europolu, napisała we wstępie: „Cyberprzestępcy błyskawicznie wykorzystują zaawansowane technologie, zwłaszcza narzędzia sztucznej inteligencji” / „Cybercriminals are rapidly exploiting advanced technologies, particularly AI tools”. Europol naliczył w 2025 roku ponad 120 aktywnych odmian oprogramowania szyfrującego dane i zwrócił uwagę na rosnącą przepaść między szybkością działania sprawców a tempem pracy służb.
Co z tego wynika dla działu finansowego polskiej spółki? Trzy rzeczy, które sprawdziłbym jeszcze w tym tygodniu:
- Czy weryfikacja polecenia przelewu opiera się na rozpoznaniu głosu lub twarzy przełożonego. Jeśli tak, procedura jest przestarzała i nadaje się do przepisania od zera.
- Czy istnieje twardy, nienegocjowalny wymóg potwierdzenia płatności powyżej ustalonego progu drugim kanałem, uruchamianym przez pracownika, a nie przez osobę zlecającą.
- Czy firma w ogóle wie, jak wygląda jej powierzchnia ataku od strony danych pracowników krążących po zamkniętych targowiskach.
Do tego dochodzi warstwa regulacyjna. Wymogi NIS2 i krajowe przepisy o cyberbezpieczeństwie nakładają na coraz szersze grono podmiotów obowiązki w zakresie zarządzania ryzykiem i zgłaszania incydentów, a AI Act osobno reguluje kwestię oznaczania treści generowanych przez modele. Żadna z tych regulacji nie powstrzyma oszusta z Lagos. Ale brak procedury po stronie ofiary potrafi zamienić stratę finansową w postępowanie administracyjne.
Deepfake w polskich realiach też przestał być ciekawostką. Policja opisywała przypadek z 2026 roku, w którym nagranie z osobą publiczną rzekomo polecającą inwestycje w kryptowaluty kosztowało pokrzywdzonego ponad 250 tysięcy złotych. To ta sama technologia, którą raport INTERPOL-u opisuje w rozdziale o wymuszeniach na tle seksualnym w Ghanie, Wybrzeżu Kości Słoniowej i Mali. Zmienia się tylko scenariusz, nie narzędzie.
Źródła i metodologia
Artykuł powstał na podstawie analizy redakcji AIPORT.pl oraz dodatkowych źródeł, w tym oficjalnego komunikatu INTERPOL z dnia 03.08.2026 i pełnej treści African Cyberthreat Assessment Report 2026, a także raportu IOCTA 2026 opublikowanego przez Europol 28 kwietnia 2026 roku. Wykorzystano również relacje MyJoyOnline, Punch Nigeria i News Central TV oraz dane partnerów raportu: Fortinet, Mastercard, Shadowserver Foundation, S2W i TrendAI. Dane o sytuacji w Polsce pochodzą z rocznego raportu CERT Polska za 2025 rok, uzupełnionych relacjami CyberDefence24 i komunikatami NASK. Cytaty Neala Jettona, dyrektora pionu cyberprzestępczości INTERPOL-u, oraz Catherine De Bolle, dyrektor wykonawczej Europolu, zostały zweryfikowane z oryginalnym anglojęzycznym materiałem źródłowym. Komentarz redakcyjny i ocena kontekstu branżowego: Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl. Artykuł będzie aktualizowany w miarę pojawiania się nowych informacji o wykorzystaniu sztucznej inteligencji w cyberprzestępczości transgranicznej.
