Helene Plotkin przez sześćdziesiąt lat nie wiedziała, że na ścianie jej salonu wisi obraz wart ćwierć miliona dolarów. Dopiero jej syn, z pomocą Google Gemini, postanowił zadać proste pytanie chatbotowi. Odpowiedź zmieniła wszystko.
Kluczowe fakty:
- Helene Plotkin, nauczycielka plastyki z White Plains w stanie Nowy Jork, kupiła obraz w second handzie za mniej niż 100 dolarów w 1966 roku i przez sześćdziesiąt lat nie wiedziała o jego wartości.
- Syn Helene, Barry, wgrał zdjęcie obrazu do Google Gemini, który zidentyfikował go jako dzieło F.C.B. Cadella – jednego z czterech Szkockich Kolorystów – prawdopodobnie wielkoformatowy portret z lat 20. XX wieku namalowany w jego edynburskim atelier.
- Obraz wyceniony został na około ćwierć miliona dolarów, a chatbot wskazał Barry'emu dom aukcyjny Lyon & Turnbull jako właściwy kontakt do dalszej weryfikacji.
Zakup za mniej niż 100 dolarów w second handzie
Był rok 1966. Helene Plotkin, nauczycielka plastyki z White Plains w stanie Nowy Jork, szukała czegoś do zawieszenia w nowym mieszkaniu. W sklepie typu second hand (sklep z różnymi używanymi rzeczami, nie antykwariat) trafiła na obraz, który zatrzymał jej wzrok. Kobieta ubrana na czarno, w jasnym wnętrzu, pomarańcze i błękit na ścianach, wyraźny, śmiały pędzel. Podpis był nieczytelny. Na odwrocie widniał napis: „Portrait of Miss Don Wauchope”. Zapłaciła mniej niż 100 dolarów.
Obraz trafił na ścianę salonu, gdzie wisiał przez dekady. Helene czuła, że ma przed sobą coś wyjątkowego, ale nigdy nie podjęła kroków, żeby to sprawdzić. Syn Barry wspomina, jak razem z bratem Davidem grali przed tym obrazem w futbol amerykański. Dziwi się, że przetrwał ich dzieciństwo.
Gemini robi, co eksperci odkładali na później
W zeszłym roku Barry postanowił zbadać sprawę. AI pomogło odcyfrować podpis. Zrobił zdjęcie, wgrał je do Google Gemini i zapytał, co chatbot może mu powiedzieć o tym obrazie.
„It was amazing how much information came out of that” / „Byłem zdumiony, jak wiele informacji z tego wyszło” — powiedział Barry w rozmowie z New York Timesem.
Gemini wskazał pomarańczowe akcenty, estetykę Art Deco, liliowe tło. Stwierdził, że to cechy „nieomylnie” charakterystyczne dla twórczości F.C.B. Cadella, jednego z czterech Szkockich Kolorystów. Poszedł dalej: napisał, że matka Barry’ego nie znalazła byle jakiego „Cadella”, ale wielkoformatowy portret z lat 20. XX wieku, namalowany w jego słynnym edynburskim atelier. Chatbot poinstruował też, żeby sprawdzić odwrocie obrazu i skontaktować się ze specjalistami z domu aukcyjnego Lyon & Turnbull.
Prawie co drugi pracownik w Polsce używa AI za plecami swojego szefa. 71% polskich pracowników oszczędza dzięki AI od pół godziny do ponad dwóch godzin dziennie …
Komentarz redaktora
Ta historia jest piękna, bo pokazuje coś, o czym często zapominamy w debacie o AI: narzędzie nie musi być doskonałe, żeby być użyteczne. Gemini się mylił w jednym szczególe, pomylił dwie modelki. Ale nakierował rodzinę na właściwy trop, wskazał ekspertów, zaoszczędził lata wahania. Czy to zagraża rynkowi wyceny dzieł sztuki? Trochę tak. Przez lata dostęp do tego rodzaju wiedzy był zarezerwowany dla tych, którzy znali odpowiednich ludzi albo mogli zapłacić za konsultację. Teraz wystarczy telefon. To demokratyzuje wiedzę, ale jednocześnie otwiera pytania, które wolę zostawić bez odpowiedzi: co z obrazami, które chatbot zidentyfikuje błędnie, a właściciel uwierzy mu na słowo? Co z fałszerzami, którzy zrozumieją, jakich cech AI szuka w dziełach konkretnych mistrzów?
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
Kim był F.C.B. Cadell?
Francis Campbell Boileau Cadell urodził się w Edynburgu w 1883 roku. Kształcił się w Paryżu i Monachium. Należał do grupy czterech Szkockich Kolorystów, obok S.J. Peploe, J.D. Fergussona i G.L. Huntera. Malował wnętrza edynburskich kamienic, brzegi Iony i eleganckie portrety kobiet. Styl? Gdzieś między postimpresjonizmem a fowizmem, z wyraźnym odciskiem paryskich wpływów.
Cadell zmarł w biedzie w 1937 roku. W XXI wieku rynek sztuki odkrył jego wartość na nowo. Jego „Pink and Gold” osiągnęło na aukcji £250 200 w 2023 roku. Teraz „Interior: The Lady in Black” poszło za £189 200 z opłatami, czyli ponad 254 000 dolarów.
Specjaliści Lyon & Turnbull potwierdzili atrybucję, ale doprecyzowali jeden szczegół. Gemini błędnie zidentyfikował modelkę jako Bethię Hamilton Don Wauchope. Prawdziwą modelką okazała się May Easter, ulubiona modelka Cadella. Obraz przemianowano na „Interior: The Lady in Black” i wrócił do Edynburga, gdzie powstał sto lat wcześniej.
Tajemnica: skąd wziął się w second handzie?
Jak obraz trafił do nowojorskiego second handu, pozostaje zagadką. Alice Strang z Lyon & Turnbull ujawniła, że zaledwie kilka miesięcy przed zakupem przez Plotkin, Christie’s sprzedało go w Londynie za… £21. Tyle wart był Cadell w 1966 roku na rynku. Helene zapłaciła mniej niż 100 dolarów, czyli i tak więcej.
Jak przez sześćdziesiąt lat nikt nie sprawdził? Proste. Podpis był nieczytelny, a na obrazie widniał tytuł z nazwiskiem modelki, nie artysty. Żeby to zweryfikować, trzeba było albo znać twórczość Cadella na pamięć, albo mieć czas, cierpliwość i odwagę, żeby zawieźć obraz do domu aukcyjnego, ryzykując odmowę.
Co to zmienia dla zwykłych ludzi?
Dużo. Albo przynajmniej potencjalnie dużo.
Przez lata rynek wyceny i identyfikacji dzieł sztuki był zamkniętym kręgiem. Eksperci, proweniencja, kontakty, formalne zlecenia. Teraz każdy z telefonem w ręku może zrobić to, co zrobił Barry Plotkin: wgrać zdjęcie i zapytać.
Gemini nie miał racji w stu procentach. Ale:
- Trafnie rozpoznał autora
- Wskazał konkretne cechy stylistyczne charakterystyczne dla Cadella
- Zarekomendował dalsze kroki i konkretnych specjalistów
- Skierował uwagę na odwrocie obrazu, gdzie były dodatkowe wskazówki
To nie zastąpiło eksperta. Ale otworzyło drzwi, które przez sześćdziesiąt lat były zamknięte.
Alice Strang z Lyon & Turnbull przyznała wprost: bez AI Barry Plotkin prawdopodobnie nigdy nie trafiłby do ich firmy.
Co z pieniędzmi?
Helene Plotkin ma 88 lat. Powiedziała, że pieniędzy nie chce.
„I don’t want any. It’s theirs” / „Nie chcę żadnych. To ich pieniądze” — mówiąc o synach.
Ma jedno życzenie: żeby nowy właściciel czasem wystawił obraz publicznie. Żeby jej wnuki mogły kiedyś na niego trafić i powiedzieć: patrzcie, obraz babci Nany.
Cadell całe życie walczył o uznanie. Umarł bez grosza. Teraz jego obrazy idą za ćwierć miliona. A to konkretne płótno przez sześćdziesiąt lat wisiało w salonie nauczycielki plastyki z Florydy, bo po prostu jej się podobało.
