Co ósmy nastolatek z pokolenia Alfa rozmawia z chatbotem AI o emocjach i prywatnych sprawach, bo, jak przyznaje, nie ma nikogo innego. Tak wynika z raportu „Alpha Insights” Fundacji Półtorej Minuty, pierwszego w Polsce opracowania poświęconego w całości osobom urodzonym po 2010 roku, według którego 63 proc. nastolatków nie wie też, czym jest deepfake.
- Według danych przytoczonych w raporcie „Alpha Insights" Fundacji Półtorej Minuty, 12,5 proc. nastolatków rozmawia z chatbotem AI o emocjach i prywatnych sprawach, podając jako powód brak innego rozmówcy i całodobową dostępność chatbota.
- Badanie NASK – Państwowego Instytutu Badawczego z 2025 roku, przeprowadzone na około 3,6 tys. uczniów, wykazało, że 63 proc. nastolatków nigdy nie słyszało pojęcia „deepfake", a 70 proc. korzysta z narzędzi AI, w tym 53 proc. z ChatGPT.
- Polska nie uczestniczyła w międzynarodowym badaniu kompetencji cyfrowych ICILS od 2013 roku i wróci do niego dopiero w 2028 roku, co oznacza, że przez ponad dekadę brakuje bezpośrednich pomiarów umiejętności cyfrowych polskich uczniów.
O wynikach raportu mówił w TOK FM, w audycji „Wspólna sobota”, Dominik Kuc, prezes Fundacji Półtorej Minuty. Postawił tezę, że upowszechnienie sztucznej inteligencji jest dla tego pokolenia doświadczeniem pokoleniowym. „Oni nie będą pamiętać świata bez AI” – powiedział.
Raportowi towarzyszy niespełna dziesięciominutowy film, w którym nastolatki mówią o sobie własnymi słowami. Film i raport w formacie PDF są dostępne bezpłatnie na stronie Fundacji Półtorej Minuty.
Chcesz czytać więcej treści związanych z AI?
Dodaj AIPORT.pl do preferowanych źródeł Google
Raport Alpha Insights łączy 17 wywiadów z przeglądem blisko 70 badań
„Alpha Insights” składa się z dwóch części: przeglądu blisko 70 badań z Polski i ze świata oraz własnego badania jakościowego fundacji. Ta druga część to grupowe wywiady fokusowe przeprowadzone w sierpniu z 17 nastolatkami w wieku 13-16 lat.
Fundacja nie ukrywa ograniczeń swojego badania. Wywiady miały charakter eksploracyjny i nie służyły mierzeniu skali zjawisk. Ich wyników nie można uznać za reprezentatywne dla całego pokolenia. Uczestnicy sami zgłosili się przez formularz, a grupy dobrano tak, by znaleźli się w nich chłopcy i dziewczęta zarówno z małych miejscowości, jak i z największych miast.
Najważniejsze dane o raporcie:
- autor: Fundacja Półtorej Minuty, partner strategiczny: Fundacja BNP Paribas,
- objętość: 56 stron, bezpłatny PDF,
- badanie własne: 17 osób w wieku 13-16 lat, wywiady grupowe,
- część przeglądowa: blisko 70 badań krajowych i międzynarodowych,
- grupa, której dotyczy: ponad 4 mln osób urodzonych w Polsce po 2010 roku; najstarsze roczniki mają dziś 16 lat.
Pokolenie Alfa wyznacza się umownie od 2010 roku, w którym na rynek trafił pierwszy iPad. Stąd medialne określenie „iPad kids”, o którym Kuc wspomniał w TOK FM.
Co ósmy nastolatek mówi chatbotowi o swoich problemach, bo „nie ma nikogo innego”
Według Dominika Kuca 12,5 proc. młodych osób rozmawia z chatbotami o emocjach i prywatnych sprawach. Jako powód podają brak innego rozmówcy i to, że chatbot jest zawsze dostępny. Kuc dodał w TOK FM, że chatbot w oczach młodych „nigdy ich nie oceni”.
Ta liczba nie pochodzi z wywiadów fundacji. Przy 17 uczestnikach odsetek 12,5 proc. jest arytmetycznie niemożliwy, więc dane trzeba łączyć z przeglądową częścią raportu.
Same wywiady pokazały coś innego. W rozmowach prowadzonych na potrzeby raportu zdecydowana większość nastolatków odrzucała AI jako źródło wsparcia emocjonalnego. Uzasadniali to brakiem prawdziwej relacji z maszyną i przekonaniem, że sztuczna inteligencja „zawsze przyznaje rację”. To trafna obserwacja. Skłonność modeli językowych do przytakiwania użytkownikowi jest jednym z najczęściej opisywanych problemów chatbotów używanych jako powiernicy.
Kuc nie widzi w tym sprzeczności z faktem, że młodzi korzystają z AI na co dzień. Jego zdaniem AI jest dla nich przede wszystkim narzędziem. Z tego samego powodu tłumaczył niechęć młodych do treści wygenerowanych przez AI, na przykład krytyczne przyjęcie teledysku Dawida Podsiadły „na błysk”. W zalewie treści wyżej cenią to, co powstało z dużym udziałem człowieka.
Wypełnij formularz, a my skontaktujemy się z Tobą, aby upewnić się czego potrzebujesz.
63 proc. nastolatków nie wie, czym jest deepfake. Ta liczba pochodzi z badania NASK
Najczęściej cytowana liczba z raportu, 63 proc. nastolatków nieznających pojęcia deepfake, pochodzi z ogólnopolskiego badania „Nastolatki” przeprowadzonego przez NASK – Państwowy Instytut Badawczy w 2025 roku. W tamtym badaniu 63 proc. uczniów stwierdziło, że nigdy nie słyszało o tym pojęciu. Kolejne 10 proc. odpowiedziało „trudno powiedzieć”.
Raport NASK, oparty na ankietach około 3,6 tys. uczniów, dostarcza też szerszego kontekstu:
| Wskaźnik | Wynik | Źródło |
|---|---|---|
| Nastolatki korzystające z narzędzi AI | 70 proc. | NASK, „Nastolatki” 2025 |
| Nastolatki korzystające z ChatGPT | 53 proc. | NASK, „Nastolatki” 2025 |
| Średni czas spędzany dziennie w internecie | ok. 5 godzin | NASK, „Nastolatki” 2025 |
| Nastolatki, które nie słyszały pojęcia deepfake | 63 proc. | NASK, „Nastolatki” 2025 |
| Ósmoklasiści poniżej poziomu 2 kompetencji cyfrowych (średnia dla krajów badania) | blisko połowa | IEA, ICILS 2023 |
Drugą liczbę podaną przez Kuca, 51 proc. ósmoklasistów bez umiejętności odróżniania informacji prawdziwej od fałszywej, autorzy raportu odnoszą do międzynarodowych badań kompetencji cyfrowych. Największym z nich jest ICILS (International Computer and Information Literacy Study), prowadzone przez międzynarodowe stowarzyszenie IEA. W edycji z 2023 roku wzięło w nim udział ponad 130 tys. uczniów. Według IEA mniej więcej połowa ósmoklasistów nie osiągnęła poziomu 2, czyli progu, od którego uczeń samodzielnie ocenia informacje w sieci. W żadnym kraju, który uczestniczył w edycjach z 2013 i 2023 roku, wyniki się nie poprawiły.
„Mamy bardzo dużą lekcję do odrobienia” – skomentował Kuc w TOK FM.
Czytam ten raport z mieszanymi uczuciami. Fundacja Półtorej Minuty zrobiła rzecz potrzebną, bo dała głos samym nastolatkom, zamiast pisać o nich z zewnątrz. Uczciwie opisała też ograniczenia swojego badania. Problem widzę gdzie indziej. Liczby, które poszły w media, czyli 12,5 proc., 63 proc. i 51 proc., nie pochodzą z rozmów z młodymi. Pochodzą z cudzych badań, a jedno z nich nie obejmowało nawet polskich uczniów. Tymczasem to właśnie rozmowy z 17 nastolatkami przyniosły w moim odczuciu najciekawszy wniosek: większość z nich nie ufa chatbotowi, bo ten zawsze przyznaje im rację. To lepsza intuicja niż u wielu dorosłych, którzy z AI rozmawiają codziennie. Otwarte pytanie brzmi więc nie „czy młodzi ufają AI”, tylko co się dzieje z tym co ósmym, który ufa, bo nie ma nikogo innego. Na to nie odpowie żaden chatbot ani żadna szkolna pogadanka o deepfake’ach.
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
Kuc: długi czas przed ekranem jest skutkiem głębszych problemów
Dominik Kuc w TOK FM podkreślał, że duża liczba godzin spędzanych przed ekranem nie przekłada się na zaawansowane kompetencje cyfrowe. Według niego sam czas ekranowy jest raczej objawem niż przyczyną.
Jako źródła problemu wymienił:
- przemoc rówieśniczą o dużej skali, przed którą ostrzega Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę,
- zaniedbanie ze strony dorosłych, w tym rodziców pracujących po godzinach,
- przeciążenie szkołą,
- nadmierne oczekiwania rodziców, którzy chcą przygotować dziecko na każde możliwe wyzwanie przyszłości.
Kuc widzi też powód do optymizmu. Jego zdaniem młodzi chcą się „odkopać” z wygenerowanych treści i budować prawdziwe relacje. Tę samą diagnozę fundacja zawarła w materiałach towarzyszących premierze raportu: pokolenie Alfa częściej mówi o presji ocen, porównań i poczuciu braku wpływu na własną codzienność niż o buncie przeciwko dorosłym.
Za każdą polską firmą AI stoi konkretny człowiek z imieniem i nazwiskiem, często ten sam w kilku miejscach naraz, i to właśnie ludzie, nie tabelki finansowania, są prawdziwym bohaterem tego artykułu.
Polska od 2013 roku nie mierzy kompetencji cyfrowych ósmoklasistów w badaniu ICILS
Polscy uczniowie wzięli udział w ICILS tylko raz, w 2013 roku. Wypadli wtedy bardzo dobrze, lepszy wynik osiągnęli jedynie uczniowie z Czech. Polska nie uczestniczyła w edycjach z 2018 i 2023 roku. Instytut Badań Edukacyjnych potwierdza, że kraj wróci do badania w 2028 roku na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Oznacza to, że dyskusja o kompetencjach cyfrowych polskiej młodzieży w epoce generatywnej AI opiera się dziś na deklaracjach z ankiet, takich jak badanie NASK, i na danych z innych krajów. Bezpośrednich pomiarów umiejętności polskich uczniów brakuje od ponad dekady. Komisja Europejska przyjęła odsetek ósmoklasistów poniżej poziomu 2 w ICILS jako wskaźnik postępów w kompetencjach cyfrowych. Celem na 2030 rok jest zejście poniżej 15 proc. Polska przez kolejne dwa lata nie będzie miała danych, by sprawdzić, jak daleko jest od tego celu.
Kuc uważa, że to szkoła powinna uczyć młodych krytycznego podejścia do AI. „Rolą szkoły jest to, aby wyznaczać granicę krytycznego myślenia” – mówił w TOK FM. Instytut Badań Edukacyjnych w analizie z lipca 2025 roku zwracał uwagę, że kompetencje cyfrowe uczniów kształtują się w dużej mierze poza szkołą. Wynika z tego, że sama szkoła tej luki nie zamknie bez udziału rodziców.
Źródła i metodologia
Artykuł powstał na podstawie analizy redakcji AIPORT.pl oraz dodatkowych źródeł, w tym raportu „Alpha Insights” Fundacji Półtorej Minuty z września 2026 roku oraz raportu „Nastolatki” NASK – PIB i materiałów IEA dotyczących badania ICILS 2023. Dodatkowo wykorzystano rozmowę z Dominikiem Kucem w audycji „Wspólna sobota” TOK FM, materiały Instytutu Badań Edukacyjnych oraz publikacje TVP Info, XYZ, ngo.pl i Demagogu.
Wypowiedzi Dominika Kuca, prezesa Fundacji Półtorej Minuty, przytoczono za audycją TOK FM. Dane liczbowe zweryfikowano z raportami źródłowymi NASK i IEA.
Komentarz redakcyjny i ocena kontekstu branżowego: Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl.
Artykuł będzie aktualizowany w miarę pojawiania się nowych informacji o korzystaniu z AI przez dzieci i młodzież w Polsce.
