Pietro Miotti, badacz z zespołu Paradigms of Intelligence w Google, użył 48 agentów AI do przejrzenia około 1200 km² publicznych danych lidarowych NASA i w niecałe 72 godziny wytypował w meksykańskiej dżungli stanowisko Majów z piramidą i placem, którego nie było w rejestrze INAH. 11 listopada Miotti sprostował swoją relację: to samo miejsce opisał już w 2025 roku zespół Francisco Estrady-Bellego z Tulane University, którego publikację agenci przeoczyli podczas przeglądu literatury.
- Pietro Miotti, badacz z Google, użył 48 agentów AI do przeanalizowania około 1200 km² publicznych danych lidarowych NASA w niecałe 72 godziny i wytypował stanowisko Majów z piramidą i placem w meksykańskiej dżungli, które nie figurowało w rejestrze INAH.
- 11 listopada Miotti sprostował swój wpis: to samo stanowisko zostało już opisane w pracy Francisco Estrady-Bellego i współpracowników z Tulane University, opublikowanej w lipcu 2025 roku w „Journal of Archaeological Science: Reports" – agenci przeoczyli tę publikację podczas przeglądu literatury, mimo że przegląd literatury był jednym z ich zadań.
- Badanie Estrady-Bellego z 2025 roku, oparte m.in. na tych samych danych NASA, objęło 95 tys. km² nizin Majów i szacuje, że w późnym okresie klasycznym żyło tam od 9,5 do 16 mln ludzi – o 45 proc. więcej niż wynikało z analizy lidarowej z 2018 roku.
Miotti opisał eksperyment na swoim blogu i 10 listopada w wątku na X: https://twitter.com/PietroMiotti/status/2120219901814043087. Historia szybko trafiła do serwisów technologicznych z nagłówkami o „odkryciu”. Dzień później autor zmienił tytuł wpisu na „(Re)discovered”, czyli odkrycie ponowne.
My AI agents found an unmapped Maya site in Mexico, using LiDAR data from a NASA dataset.
72 hours from a random thought on vacation to a reply from Mexico's national archaeology institute.
What a time to be alive… pic.twitter.com/3bOMEdUFdF
— Pietro Miotti (@PietroMiotti) November 10, 2026
Chcesz czytać więcej treści związanych z AI?
Dodaj AIPORT.pl do preferowanych źródeł Google
Od pomysłu do odpowiedzi meksykańskiego instytutu minęły trzy doby
Miotti, który podkreśla, że nie jest archeologiem, prowadził cały eksperyment podczas podróży po Peru. Przebieg wyglądał tak:
- 18 października: rozmowa z Gemini o Hiramie Binghamie, który w 1911 roku dotarł do Machu Picchu. Miotti zastanawia się, co zrobiłby Bingham z dzisiejszymi narzędziami. Gemini, ChatGPT, Claude i Grok wskazują lidar. Peru ma słabe pokrycie publicznymi danymi, więc Miotti przenosi się na region Majów i wieczorem zleca agentom analizę.
- 19 października: rano raporty agentów pokazują wiele potencjalnych osad i regularnych kształtów. Po kilku godzinach sprawdzania literatury i archiwów agenci wskazują jedną większą osadę, która nie wydaje się zarejestrowana.
- 20 października: poprawiony raport, przetłumaczony przez agentów na hiszpański, trafia do INAH (Instituto Nacional de Antropología e Historia, meksykański państwowy instytut antropologii i historii). Dokładne współrzędne Miotti umieścił w poufnym załączniku.
- 21 października: INAH odpowiada, że w podanej lokalizacji nie zidentyfikował zarejestrowanego stanowiska archeologicznego.
- 11 listopada: Miotti dopisuje sprostowanie. Stanowisko było już zmapowane w pracy Estrady-Bellego i współpracowników z 2025 roku.
Agenci szukali piramid i placów na obrazach z lidaru, bez specjalnego modelu
Metoda Miottiego była zaskakująco prosta. Agenci zamienili pasy danych lidarowych z około 1200 km² dżungli na obrazy. Następnie 48 agentów przeglądało je po kolei według szczegółowej instrukcji. Szukali piramid, platform i placów, odrzucając naturalne wzgórza, zapadliska krasowe i drogi. Miotti zaznacza, że nie użył żadnego wyspecjalizowanego modelu ani klasyfikatora. Agenci po prostu oglądali obrazy.
Lidar to technika, w której samolot wysyła impulsy laserowe przez prześwity w koronach drzew i mierzy odległość do gruntu. Na zdjęciu satelitarnym wskazanego wzgórza widać tylko las. Po usunięciu roślinności z danych lidarowych pojawiają się proste krawędzie i ostre narożniki.
Na szczycie wzgórza, na krawędzi urwiska, agenci rozpoznali:
- wyrównany plac,
- owalną piramidę o wysokości co najmniej 8-12 m,
- podwyższony dziedziniec przylegający do piramidy,
- zagłębienie z płaskim dnem, które mogło być zbiornikiem na wodę deszczową (aguadą),
- trzy platformy wokół, prawdopodobnie pod domy.
Agenci sprawdzili też surową chmurę punktów, by upewnić się, że kształty leżą na gruncie i nie są artefaktem drzew. Na przekrojach widać, że pod 10-17 m lasu punkty gruntu układają się w zarys placu, piramidy i dziedzińca. Interpretację całości Miotti sam określa jako spekulację z rozmów z agentami: mały ośrodek obrzędowo-administracyjny lokalnej elity z okresu klasycznego (ok. 250-900 n.e.). Wizualizację tego, jak miejsce mogło wyglądać około 700 roku, wygenerował w Gemini.
Wypełnij formularz, a my skontaktujemy się z Tobą, aby upewnić się czego potrzebujesz.
Brak wpisu w rejestrze INAH nie oznaczał, że nikt nie znał stanowiska
Odpowiedź INAH dotyczyła wyłącznie oficjalnego rejestru stanowisk. Miotti przyznaje w sprostowaniu, że miejsce opisano już w literaturze naukowej. Agenci tego nie wychwycili, mimo że przegląd publikacji był jednym z zadań. Stanowisko po prostu nie trafiło jeszcze do rejestru instytutu.
Ironia polega na tym, że praca Estrady-Bellego, Marcello Canuto, Ivana Šprajca i Juana Carlosa Fernandeza-Diaza, opublikowana w lipcu 2025 roku w „Journal of Archaeological Science: Reports”, opierała się m.in. na tych samych danych NASA. Zespół z Middle American Research Institute na Tulane University połączył publiczne i prywatne zbiory lidarowe, w tym dane środowiskowe zebrane przez Goddard Space Flight Center, i przeanalizował 95 tys. km² nizin Majów. Miotti cytował tę publikację w swoim tekście jeszcze przed sprostowaniem, opisując ją jako badanie o szacunkach populacji Majów.
Uważam, że sprostowanie jest najcenniejszą częścią tej historii. Pierwsza wersja była opowieścią o tym, że agenci AI w trzy doby odkrywają to, czego nie znalazła nauka. Druga pokazuje coś bliższego prawdy. Agenci bardzo dobrze poradzili sobie z mozolną pracą wzrokową na 1200 km² obrazów. Gorzej wypadli w zadaniu, które wygląda na łatwiejsze: w sprawdzeniu, czy ktoś już to opisał. A przecież właśnie przegląd literatury jest dziś reklamowany jako mocna strona agentów badawczych.
Widzę tu też lekcję dla mediów. Wiele serwisów powtórzyło słowo „odkrycie” na podstawie jednego wpisu na blogu i pisma z urzędu, które mówiło tylko o rejestrze. Miotti zachował się uczciwie, poprawił się sam i szybko. Doceniam też, że współrzędne wysłał w poufnym załączniku. Stanowiska Majów są plądrowane, a publiczna mapa nowego „odkrycia” mogłaby wyrządzić więcej szkody niż pożytku.
Zostaje pytanie, które warto sobie zadać przy każdym takim eksperymencie: kto zweryfikuje wyniki, gdy agenci zgłoszą nie jedno stanowisko, tylko tysiąc? Instytucje dziedzictwa nie są przygotowane na zalew zgłoszeń od entuzjastów z dostępem do mocy obliczeniowej.
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
Sam Miotti wyciąga z eksperymentu wniosek o roli laików w nauce:
„Bycie naiwnym outsiderem może być dziś supermocą.” / „Being a naive outsider might be a superpower now.”
Przekonuje też, że opowieści o agentach AI nie muszą dotyczyć wyłącznie programowania, matematyki i fizyki. Według niego ograniczeniem w nauce staną się ciekawość, wyobraźnia i moc obliczeniowa. Proponuje „zlidarować” całą planetę i pozwolić agentom szukać reszty.
Dane lidarowe NASA od lat przepisują mapę nizin Majów
Eksperyment Miottiego wpisuje się w kierunek, który archeolodzy rozwijają od kilku lat: ponowne wykorzystanie lidaru zebranego do celów środowiskowych. Dane, na których pracowały agenty, pochodzą z misji G-LiHT (Goddard’s Lidar, Hyperspectral and Thermal Imager) i zostały zebrane w 2013 roku. Autorzy badań nad Campeche podkreślają, że takie zbiory są dla archeologii cenne, bo nie zbierano ich pod kątem znanych stanowisk, więc nie powielają uprzedzeń badaczy.
Skalę zmian dobrze pokazują liczby z ostatnich publikacji:
- Badanie Estrady-Bellego z 2025 roku szacuje, że w późnym okresie klasycznym (600-900 n.e.) na nizinach Majów żyło od 9,5 do 16 mln ludzi. Według Estrady-Bellego to wzrost o 45 proc. wobec analizy lidarowej z 2018 roku.
- Prawie wszystkie zabudowania leżały w promieniu 5 km od dużego lub średniego zespołu placów, co podważa obraz izolowanych wiejskich osad.
- W 2024 roku Luke Auld-Thomas, doktorant z Tulane University, znalazł w danych środowiskowych z Campeche miasto nazwane Valeriana. Analiza całego zbioru wykazała ponad 6,5 tys. struktur. Samo miasto mogło liczyć w szczytowym okresie 30-50 tys. mieszkańców.
Zespół z Tulane wprost zachęcał do korzystania z darmowych danych. Marcello Canuto mówił w komunikacie uczelni, że ich metoda pozwala archeologom na całym świecie:
„dokonywać nowych odkryć bez czekania na nowe przeloty z lidarem” / „make new discoveries without waiting for new lidar flights”
Miotti zrobił dokładnie to, tylko zamiast zespołu archeologów użył agentów. Dla porównania: przejrzał niecałe 1,3 proc. powierzchni, którą objęło badanie Estrady-Bellego. Według pierwotnej wersji wpisu zaoferował INAH pomoc w weryfikacji terenowej. W Meksyku stanowiska archeologiczne chroni prawo federalne i każda praca w terenie wymaga zgody instytutu. Teraz stanowisko jest w rękach INAH i archeologów, którzy zmapowali je jako pierwsi.
Za każdą polską firmą AI stoi konkretny człowiek z imieniem i nazwiskiem, często ten sam w kilku miejscach naraz, i to właśnie ludzie, nie tabelki finansowania, są prawdziwym bohaterem tego artykułu.
Polscy archeolodzy z UJ szukają w lidarze miast Majów w Gwatemali
Polska ma w tej dziedzinie własny dorobek. Zespół prof. Jarosława Źrałki z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego od 2006 roku prowadzi projekt Nakum w północno-wschodniej Gwatemali. Badacze analizują w Krakowie dane lidarowe udostępnione przez gwatemalską fundację PACUNAM, a typowane miejsca sprawdzają potem w terenie podczas ekspedycji.
„Możemy zaglądnąć pod płaszcz dżungli i zobaczyć, co ona skrywa” – mówił prof. Źrałka w Radiu Kraków.
Doświadczenia krakowskiego zespołu pokazują drugą stronę takich odkryć. Według Źrałki w niemal każdej większej budowli w regionie znajdują się wkopy rabunkowe. Dlatego ostrożność Miottiego przy udostępnianiu współrzędnych nie była przesadą.
Polscy entuzjaści mają też dostęp do własnego „lidaru dla każdego”. Dane lotniczego skanowania laserowego z projektu ISOK (Informatyczny System Osłony Kraju) obejmują niemal całą Polskę i można je przeglądać jako cieniowany model terenu w Geoportalu. Archeolodzy od lat odkrywają w nich grodziska, kurhany i ślady dawnych pól, m.in. w Puszczy Białowieskiej. W 2019 roku miesięcznik „Geodeta” pisał, że z danych ISOK skorzystało blisko półtora tysiąca podmiotów. Sprawdziłem, że te same zasoby opisywano w literaturze jako narzędzie do nieinwazyjnej prospekcji archeologicznej już w 2017 roku. Nic nie stoi na przeszkodzie, by ktoś powtórzył eksperyment Miottiego na polskich lasach. Lekcja z Meksyku jest jednak prosta: zanim ogłosisz odkrycie, sprawdź literaturę lepiej niż agenci.
Źródła i metodologia
Artykuł powstał na podstawie analizy redakcji AIPORT.pl oraz dodatkowych źródeł, w tym wpisu autora eksperymentu Pietro Miotti, „My AI Agents (Re)discovered a Maya Site in 72 Hours” zaktualizowanego 11.11.2026, badania Estrada-Belli i in., Journal of Archaeological Science: Reports, 2025 oraz komunikatu Tulane University z dnia 29.07.2025. Kontekst dotyczący miasta Valeriana pochodzi z publikacji Auld-Thomas i in. w „Antiquity” (2024). Polski kontekst: Radio Kraków oraz artykuł J. Pilszyk i P. Szmyda w „Analecta Archaeologica Ressoviensia” (2017).
Cytaty Pietra Miottiego, badacza Google, oraz Marcello Canuto z Tulane University zostały zweryfikowane z oryginalnym anglojęzycznym materiałem źródłowym.
Komentarz redakcyjny i ocena kontekstu branżowego: Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl.
Artykuł będzie aktualizowany w miarę pojawiania się nowych informacji o weryfikacji stanowiska przez INAH i dalszych eksperymentach z agentami AI w archeologii.
