KPMG w Wielkiej Brytanii przeprowadziło pierwszy pełny audyt spółki giełdowej oparty na sztucznej inteligencji: ponad 100 agentów AI przeszło przez wszystkie etapy badania sprawozdania finansowego anonimowej firmy z indeksu FTSE 250. Cath Burnet, szefowa audytu KPMG w Wielkiej Brytanii, twierdzi, że w kilku obszarach agenci sięgnęli znacznie głębiej niż zespół ludzi i czasem zadawali „lepsze pytania”.
- KPMG w Wielkiej Brytanii przeprowadziło pierwszy pełny audyt spółki z indeksu FTSE 250 z udziałem ponad 100 agentów AI w ramach eksperymentu nazwanego Project Exponential – agenci nie zastąpili jednak formalnej opinii audytorskiej, a badanie przebiegało równolegle ze zwykłym audytem prowadzonym przez księgowych.
- W co najmniej jednym obszarze agent AI nie poradził sobie z dopasowaniem przepisów do dokumentów spółki i człowiek musiał przejąć jego pracę, a szefowa audytu KPMG w Wielkiej Brytanii, Cath Burnet, wskazała trzy bariery dla upowszechnienia tej metody: niedostateczną skalę technologii, nieuporządkowane dane klientów oraz potencjalny opór samych klientów.
- Według Audit Trust Index 2026 opublikowanego przez Centre for Public Interest Audit zadowolenie przedstawicieli kadry finansowej ze sposobu, w jaki firmy audytorskie korzystają z AI, spadło z 87 proc. w 2025 roku do 79 proc., a 46 proc. respondentów wskazało nadmierne poleganie na AI jako największe ryzyko osłabiające zawodowy sceptycyzm audytorów.
Eksperyment pod nazwą Project Exponential opisał 18 listopada 2026 roku „Financial Times”. Biegli rewidenci wcześniej korzystali z AI przy pojedynczych zadaniach, na przykład przy wyborze transakcji do szczegółowego sprawdzenia. Tym razem AI objęła cały proces. Audyt przeprowadzony przez agentów nie był jednak podstawą formalnej opinii o sprawozdaniu spółki.
Agenci AI przeprowadzili cały audyt równolegle z zespołem KPMG
Project Exponential szedł równolegle ze zwykłym badaniem prowadzonym przez księgowych KPMG. Agenci zbierali i analizowali dane, dokumentowali swoją pracę i przygotowywali projekty wniosków oraz uwag. Zespół zbudował całe rozwiązanie w cztery miesiące.
Nad agentami pracowali dwaj partnerzy i dyrektor razem ze starszymi menedżerami i młodszymi pracownikami. Ludzie odpowiadali za:
- wyznaczanie agentom celów,
- dostarczanie informacji o spółce i wyników audytów z poprzednich lat,
- okresowe sprawdzanie pracy agentów,
- podważanie ich wniosków.
Partner audytowy zatwierdził eksperymentalne badanie. KPMG nie oparło się jednak na nim przy podpisywaniu sprawozdania finansowego spółki.
W jednym obszarze człowiek musiał przejąć pracę agenta
Agenci nie poradzili sobie ze wszystkim. W jednym obszarze człowiek musiał zainterweniować, bo agent nie zdołał dopasować przepisów do dokumentów spółki. Cath Burnet zaznaczyła, że udział człowieka nadal jest niezbędny.
Szefowa audytu KPMG wskazała też trzy bariery dla upowszechnienia tej metody:
- technologia nie jest jeszcze dostępna w skali potrzebnej do obsługi tysięcy audytów,
- niewiele firm ma dane wystarczająco uporządkowane, żeby agenci mogli na nich pracować,
- część klientów może nie chcieć takiej usługi.
KPMG planuje rozszerzyć podejście na maksymalnie 20 większych audytów. Firma przekazała brytyjskiemu nadzorcy FRC (Financial Reporting Council) ogólny opis eksperymentu. Według KPMG system zapisuje każdą interakcję agenta z dokumentem, łącznie z pojedynczymi znakami i znacznikami czasu.
KPMG mówi o oszczędności czasu i nie mówi o niższych cenach audytu
KPMG przyznaje, że widzi wyraźne możliwości oszczędzania czasu. Firma nie odpowiedziała jednak na pytanie, czy ceny audytu spadną. Tradycyjny model biznesowy firm audytorskich polega na rozliczaniu pracy dużych zespołów młodszych księgowych, którzy pod okiem kilku doświadczonych osób wykonują żmudne sprawdzenia. Agenci przygotowujący projekty wniosków podważają ten model.
KPMG zna ten argument z drugiej strony stołu. Jak podawał wcześniej „Financial Times”, KPMG International wymusiło na swoim audytorze, Grant Thornton UK, niższe wynagrodzenie, powołując się na to, że AI zmniejsza nakład pracy. Według tych doniesień opłata za audyt spadła o około 15 proc.
Nagłówek o „lepszych pytaniach” dobrze się klika. Dla mnie ważniejsze jest co innego: wynik eksperymentu w całości ocenia firma, która sprzedaje tę technologię. Nie wiemy, czym były te lepsze pytania, ile z nich okazało się trafnych ani ile pracy kosztowało ludzi poprawianie agentów. Nie znamy nawet nazwy spółki. Widzę też problem, o którym w branży mówi się za cicho. Młodszy audytor uczy się sceptycyzmu, wykonując nudne procedury pod nadzorem. Jeśli te procedury przejmą agenci, to kto za dziesięć lat będzie umiał sprawdzić, czy agent się nie myli? Uważam, że to jest prawdziwe pytanie dla zawodu biegłego rewidenta. Kwestia, czy AI potrafi przejrzeć księgę główną, jest już raczej rozstrzygnięta.
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
Brytyjski nadzorca dwa dni wcześniej wydał wytyczne o niezależności audytora przy korzystaniu z AI
16 listopada 2026 roku FRC opublikowało wytyczne dotyczące zachowania niezależności audytora, gdy korzysta on z technologii, w tym z AI. Regulator ostrzega, że przekazywanie zarządowi lub radzie nadzorczej spostrzeżeń uzyskanych dzięki technologii może w pewnych sytuacjach zagrozić rzetelności, obiektywizmowi lub niezależności biegłego. Największe ryzyko powstaje wtedy, gdy praca, z której wynika spostrzeżenie, wykracza poza badanie sprawozdania finansowego. Wytyczne obejmują też sytuację, w której audytor daje klientowi dostęp do swoich narzędzi.
Mark Babington, dyrektor wykonawczy FRC ds. standardów regulacyjnych, ujął to tak:
„Niezależność audytora jest i musi pozostać w centrum audytów, które mają dawać wartość i służyć interesowi publicznemu.” / „auditor independence is and must remain at the heart of audits providing value and serving the public interest.”
Już w marcu 2026 roku FRC wydało wytyczne dotyczące generatywnej i agentowej AI w audycie. Ich główna zasada brzmi: odpowiedzialność zawsze ponosi biegły rewident, nigdy narzędzie.
Wielka Czwórka testuje agentów na setkach audytów
Brytyjski eksperyment jest częścią szerszej ofensywy KPMG. Według Bloomberg Tax z 5 listopada 2026 roku setki zespołów audytowych KPMG testują tej jesieni agentów AI przy badaniu firm prywatnych w 30 krajach. Agenci mogą trafić do ponad 500 audytów. 17 listopada amerykański oddział KPMG ogłosił wdrożenie platformy KPMG Clara intelligence (KCi). W tym modelu audytorzy zlecają i sprawdzają procesy wykonywane przez agentów AI.
Konkurencja robi to samo. PwC przeprowadziło kilka równoległych audytów, żeby sprawdzić działanie AI w całym procesie bez opierania się na jej wynikach.
Rynek patrzy na te wdrożenia ostrożnie. Indeks Audit Trust Index 2026, opublikowany 12 października przez Centre for Public Interest Audit (CPIA), pokazuje kilka niepokojących sygnałów. CPIA przepytało 257 przedstawicieli kadry finansowej, w tym 57 przewodniczących komitetów audytu:
- zadowolenie ze sposobu, w jaki firmy audytorskie korzystają z AI, spadło z 87 proc. w 2025 roku do 79 proc.,
- największym ryzykiem jest dla respondentów nadmierne poleganie na AI, które osłabia zawodowy sceptycyzm (46 proc. wskazań),
- obawy przed halucynacjami modeli spadły z 45 do 34 proc.,
- przy przeglądaniu dużych zbiorów danych i umów 67 proc. badanych bardziej ufa AI niż audytorom (14 proc.); przy zadaniach wymagających osądu proporcja jest odwrotna.
CPIA reprezentuje duże firmy audytorskie, które sama bada. Grupa przewodniczących komitetów audytu jest też niewielka.
Polscy biegli rewidenci korzystają z AI ostrożnie i nie ufają algorytmom
W Polsce KPMG udostępnia asystenta KPMG Clara AI wszystkim pracownikom audytu. O pełnym audycie przeprowadzonym przez agentów AI na polskim rynku nie słyszałem. Badań nad tym, jak z AI korzystają polscy biegli, jest niewiele.
Jedno z nich opublikowała Polska Agencja Nadzoru Audytowego (PANA) w „Roczniku Audytu i Rachunkowości 2025”. Joanna Wielgórska-Leszczyńska i Justyna Beata Zakrzewska przeprowadziły ankietę od 25 lutego do 31 maja 2025 roku. Rozesłały ją przez warszawski oddział Polskiej Izby Biegłych Rewidentów. Pełne odpowiedzi przysłały tylko 74 osoby, a w Polsce było wtedy 4854 biegłych rewidentów. Wyniki trzeba więc traktować jako sygnał, nie jako obraz całego zawodu:
- z narzędzi AI korzystało 37,8 proc. respondentów pracujących w firmach audytorskich,
- AI używano wybiórczo, a tylko niewielka grupa sięgała po nią często,
- najczęściej wskazywanym ryzykiem była zawodność algorytmów (44,6 proc.), dalej brak przejrzystości AI (prawie 34 proc.),
- tylko 6,8 proc. badanych obawiało się, że AI zastąpi pracę audytora.
Te dane stoją w ostrym kontraście z brytyjskim eksperymentem. Polscy biegli obawiali się przede wszystkim, że algorytm się pomyli. KPMG w Londynie testuje model, w którym algorytm prowadzi cały audyt, a człowiek go nadzoruje. Jeśli ten model przyjmie się w sieciach Wielkiej Czwórki, polskie oddziały prędzej czy później dostaną te same narzędzia. Wtedy wróci pytanie o cenę: czy klienci zapłacą mniej, skoro większość pracy wykonują agenci?
Źródła i metodologia
Artykuł powstał na podstawie analizy redakcji AIPORT.pl oraz dodatkowych źródeł, w tym publikacji Financial Times z dnia 18.11.2026, komunikatu Financial Reporting Council z dnia 16.11.2026 oraz Bloomberg Tax. Dane o polskich biegłych rewidentach pochodzą z artykułu opublikowanego przez Polską Agencję Nadzoru Audytowego. Pomocniczo wykorzystano materiały KPMG, Centre for Public Interest Audit, SBS oraz XYZ.
Cytat Marka Babingtona, dyrektora wykonawczego FRC ds. standardów regulacyjnych, został zweryfikowany z oryginalnym anglojęzycznym materiałem źródłowym.
Komentarz redakcyjny i ocena kontekstu branżowego: Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl.
Artykuł będzie aktualizowany w miarę pojawiania się nowych informacji o audytach prowadzonych przez agentów AI.
