Emil Michael, wiceminister obrony USA ds. badań i inżynierii, sprzedał udziały w xAI za kwotę sięgającą 24 milionów dolarów. Transakcja miała miejsce kilka tygodni po tym, jak Pentagon podpisał z firmą Elona Muska kolejną umowę na wdrożenie AI.
Dokumenty etyczne opublikowane przez biuro Office of Government Ethics (OGE) pokazują, że Michael zadeklarował posiadanie udziałów w xAI o wartości od 500 tys. do 1 mln dolarów, kiedy obejmował stanowisko w maju 2025 roku. Sprzedał je 9 stycznia tego roku, inkasując od 5 do 25 milionów dolarów. Prosty rachunek: zysk rzędu 400-4800 procent. Udziały trzymał przez firmę KQ Partners.
Żeby lepiej zobrazować chronologię wydarzeń:
- Lipiec 2025 – Pentagon wybiera Grok (chatbota xAI) jako jednego z czterech dostawców komercyjnych AI dla armii
- 18 grudnia 2025 – Michael otrzymuje od OGE certyfikat nakazujący sprzedaż udziałów w xAI ze względu na konflikt interesów
- 22 grudnia 2025 – Departament Obrony (oficjalnie przemianowany na „Departament Wojny”) ogłasza kolejną umowę z xAI, dotyczącą wdrożenia AI na platformie GenAI.mil
- 9 stycznia 2026 – Michael faktycznie sprzedaje udziały
- 12 stycznia 2026 – Pete Hegseth przemawia w obiekcie Stargate Muska w Teksasie i chwali Michaela, który siedzi w pierwszym rzędzie
Jeśli chcesz otrzymać raport przed oficjalną premierą oraz zobaczyć nazwę swojej firmy wśród uczestników badania – zostaw adres email na końcu ankiety.
Cztery dni, które mają znaczenie
Kluczowy jest odstęp między otrzymaniem certyfikatu nakazującego zbycie aktywów (18 grudnia) a ogłoszeniem kolejnej umowy Pentagonu z xAI (22 grudnia). Michael sprzedał udziały dopiero trzy tygodnie później.
Richard Painter, były prawnik ds. etyki w Białym Domu za kadencji George’a W. Busha, nie gryzł się w język: „It sounds pretty weird. There is no way that a decent ethics lawyer would let a [defense department] official hold on to AI stock while he’s involved in AI matters. You would have a very high chance of violating the criminal statute” / „To brzmi dość dziwnie. Żaden przyzwoity prawnik ds. etyki nie pozwoliłby urzędnikowi [Departamentu Obrony] trzymać akcji AI, skoro jest zaangażowany w sprawy związane z AI. Ryzyko naruszenia przepisów prawa karnego byłoby bardzo wysokie.”
Federalne prawo zakazuje urzędnikom podejmowania działań w ramach swoich obowiązków, które przynoszą korzyść ich własnym interesom finansowym.
Komentarz redaktora
Ta sprawa jest podręcznikowym przykładem problemu, który będzie nam towarzyszył przez całą erę AI w sektorze publicznym. Rządy na całym świecie zatrudniają do nadzoru nad AI ludzi z branży – bo kto inny miałby się na tym znać? Ale ci sami ludzie często przychodzą z portfelami pełnymi udziałów w firmach, które za chwilę będą regulować lub z którymi będą negocjować kontrakty. Czy to korupcja? Niekoniecznie. Czy to konflikt interesów? Absolutnie. Pytanie brzmi nie tyle „czy Michael złamał prawo” – to rozstrzygną prawnicy – ile „jak projektować instytucjonalne zabezpieczenia, które działają szybciej niż certyfikat wystawiony 4 dni przed nowym kontraktem z tą samą firmą?” Na to nie ma prostej odpowiedzi, ale brak tej odpowiedzi to problem systemowy, nie jednostkowy.
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
Człowiek od AI w Pentagonie
Michael nie jest typowym urzędnikiem. Przed nominacją przez Trumpa robił karierę w biznesie – był między innymi Chief Business Officerem w Uberze. Zna Muska towarzysko. W 2024 roku jego nazwisko pojawiało się jako potencjalnego sekretarza transportu, a Musk napisał na X, że Michael „would be effective” w tej roli.
Ostatecznie Trump wybrał kogoś innego, ale Michael trafił do Pentagonu i szybko stał się twarzą jego ambicji związanych z AI. To on pcha departament ku masowemu wdrożeniu sztucznej inteligencji. To on stał za głośnym konfliktem z Anthropic, kiedy firma upierała się, że jej technologia nie może być wykorzystywana do krajowej inwigilacji ani autonomicznego zabijania – Michael atakował wtedy CEO Anthropica na X, nazywając go „kłamcą” z „kompleksem Boga”.
xAI nie jest spółką publiczną, więc nie wiadomo, jak Michael wszedł w posiadanie tych udziałów, jak były wyceniane ani komu je ostatecznie sprzedał.
Pentagon: „Pełna zgodność z prawem”
Rzecznik Pentagonu Sean Parnell wydał oświadczenie, w którym zapewnia, że departament „utrzymuje rygorystyczne, wielowarstwowe ramy etyczne” obejmujące przeglądy ujawnień finansowych i mechanizmy zapobiegające konfliktom interesów. Michael miał być „w pełnej zgodności z wszystkimi przepisami dotyczącymi etyki.”
Elon Musk założył xAI w 2023 roku. Firma zebrała miliardy w finansowaniu od funduszy private equity oraz Qatar Investment Authority. Chatbot Grok był już wcześniej uwikłany w kontrowersje – choćby wokół generowania deepfake’ów o charakterze seksualnym.
Niezależnie od prawnej oceny tej konkretnej sprawy, jedno jest pewne: apetyt Pentagonu na AI rośnie, a razem z nim rośnie pole do napięć między publicznym interesem a prywatnymi portfelami tych, którzy tę transformację nadzorują.
