W eksperymencie z udziałem 189 pracowników agentka AI o kobiecym wyglądzie, Johanna, otrzymała o 10,25 proc. niższe wynagrodzenie niż jej męski odpowiednik Johan, chociaż oboje wykonywali tę samą pracę. Obie postaci działały na tym samym modelu OpenAI, gpt-4-1106-preview, a uczestnicy deklarowali, że płeć asystenta nie ma dla nich znaczenia.
- W eksperymencie z udziałem 189 pracowników agentka AI Johanna otrzymała o 10,25 proc. niższe wynagrodzenie niż agent Johan, mimo że oboje wykonywali identyczne zadania i działali na tym samym modelu OpenAI gpt-4-1106-preview.
- Różnica w wypłatach pojawiła się wyłącznie w zachowaniu finansowym uczestników – oceny jakości pracy obu humanoidalnych agentów były podobne, a uczestnicy deklarowali w wywiadach, że płeć asystenta AI nie ma dla nich znaczenia.
- Według prognozy Gartnera z sierpnia 2025 r. do końca 2026 r. 40 proc. aplikacji dla przedsiębiorstw ma zawierać agentów AI, wobec mniej niż 5 proc. w 2025 r., co sprawia, że decyzje projektowe dotyczące wyglądu i imienia agentów nabierają praktycznego znaczenia dla firm.
Praca „Human-Like and Male? How AI Assistant Design Relates to Trust and Monetary Reward at Work in VR” jest prezentowana na 14. Nordic Conference on Human-Computer Interaction (NordiCHI) w Vaasie w Finlandii, która trwa od 5 do 7 października 2026 r. Tekst ukaże się w materiałach konferencyjnych wydawanych przez Association for Computing Machinery (ACM), największe międzynarodowe stowarzyszenie informatyków.
Chcesz czytać więcej treści związanych z AI?
Dodaj AIPORT.pl do preferowanych źródeł Google
Czterech asystentów AI, jeden model i prawdziwe pieniądze do podziału
Badacze umieścili 189 pracowników w biurze odtworzonym w wirtualnej rzeczywistości i zlecili im zadania wykonywane wspólnie z czterema asystentami AI. Asystenci różnili się wyłącznie sposobem prezentacji:
- tekstowy chatbot,
- robot stojący na biurku,
- Johan, agent o ludzkim wyglądzie przedstawiony jako mężczyzna,
- Johanna, agentka o ludzkim wyglądzie przedstawiona jako kobieta.
Wszystkie cztery wersje miały identyczne funkcje i korzystały z tego samego modelu, gpt-4-1106-preview firmy OpenAI. To wersja GPT-4 Turbo z listopada 2023 r., więc eksperyment nie sprawdzał najnowszych modeli, tylko reakcje ludzi na opakowanie tej samej technologii.
Po wykonaniu zadań uczestnicy dostawali prawdziwe pieniądze, które mieli podzielić między siebie a asystenta AI. Według autorów pozwoliło to odtworzyć rzeczywistą transakcję i sprawdzić, ile ludzie są gotowi zapłacić AI za jej pracę.
Johan zarobił więcej i wydawał się bardziej ludzki, choć zaufanie do obu agentów było podobne
Różnica między Johanem a Johanną pojawiła się w pieniądzach, a nie w ocenach. Uczestnicy oceniali pracę obu humanoidalnych agentów podobnie, Johan budził nieco większe zaufanie, ale ta różnica nie była istotna statystycznie. Mimo to zarówno kobiety, jak i mężczyźni płacili Johannie wyraźnie mniej niż Johanowi. Johan był też postrzegany jako bardziej ludzki.
W wywiadach uczestnicy twierdzili, że nie mają preferencji co do płci asystenta AI, ale ich zachowanie pokazało coś innego.
Pozostałe wyniki badania:
- Johan i Johanna dostali więcej pieniędzy niż chatbot i robot.
- Uczestnicy bardziej ufali agentom o ludzkim wyglądzie i chętniej przypisywali im zasługi.
- Kobiety wyżej oceniały i hojniej nagradzały humanoidalnych agentów niż mężczyźni.
- Najgorzej wypadł robot, którego wygląd uczestnicy odbierali jako coś pośredniego między człowiekiem a maszyną.
Jeden z uczestników tłumaczył, dlaczego chętniej doceniał Johannę: „Czułem, że obok mnie siedzi osoba, koleżanka z pracy” / „I felt there was a person, a colleague sitting next to me”.
Wypełnij formularz, a my skontaktujemy się z Tobą, aby upewnić się czego potrzebujesz.
Mary Hausfeld: technologia była identyczna, traktowanie już nie
Współautorka badania, dr Mary Hausfeld z Kemmy Business School na Uniwersytecie w Limerick, zwraca uwagę na rozjazd między techniką a zachowaniem ludzi: „technologia stojąca za tymi agentami AI była dokładnie taka sama” / „the technology behind these AI agents was exactly the same”.
Hausfeld dodaje, że AI często uchodzi za neutralną, tymczasem sposób projektowania i prezentowania takich systemów może uruchamiać te same założenia i uprzedzenia, które działają w relacjach między ludźmi. Jej zdaniem firmy powinny starannie dobierać cechy nadawane agentom AI, żeby nie powielać istniejących nierówności w nowym środowisku technologicznym.
Euronews przypisuje badanie Uniwersytetowi w Limerick, ale większość zespołu pracuje w Szwajcarii. Autorami są Isabelle Cuber i Tarek Alakmeh z Uniwersytetu w Zurychu, Mary Hausfeld z Uniwersytetu w Limerick, Anand van Zelderen ze SKEMA Business School oraz Moritz Jenny, Jochen Menges i Thomas Fritz z Uniwersytetu w Zurychu. Praca jest częścią większego projektu o tym, jak ludzki wygląd AI wpływa na relacje w miejscu pracy.
Najciekawsze w tym badaniu jest dla mnie to, że nikt nie musiał nikogo dyskryminować świadomie. Ludzie mówili, że płeć asystenta jest im obojętna, po czym dzielili pieniądze inaczej. Ostrożnie podchodzę jednak do nagłówków o „luce płacowej wśród AI”. To jeden eksperyment w VR, z jedną parą awatarów i modelem z 2023 r. Johan był też oceniany jako bardziej ludzki, a agenci bardziej ludzcy dostawali więcej, więc nie wiem, ile w tych 10,25 proc. jest płci, a ile tego, jak akurat zaprojektowano dwie konkretne postaci. Praktyczny wniosek widzę gdzie indziej: imię, głos i twarz asystenta AI są decyzją projektową, która zmienia zachowanie użytkowników. Firmy podejmują ją dziś zwykle w dziale marketingu, bez żadnych testów. Pytanie, czy awatar w ogóle jest potrzebny, powinno paść wcześniej niż pytanie, jak ma wyglądać.
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
Agenci AI wchodzą do firm szybciej, niż powstają zasady ich projektowania
Wygląd i osobowość agentów AI przestają być tematem akademickim, bo takie systemy trafiają do codziennej pracy. Firma doradcza Accelirate w zestawieniu z marca 2026 r. przytacza badanie PwC, w którym 79 proc. firm zadeklarowało, że agenci AI są już u nich wdrażani. Według prognozy Gartnera z sierpnia 2025 r. do końca 2026 r. 40 proc. aplikacji dla przedsiębiorstw ma zawierać agentów AI wyspecjalizowanych w konkretnych zadaniach, wobec mniej niż 5 proc. w 2025 r.
Wątek różnic w wynagradzaniu agentów AI krąży w środowisku naukowym od ponad roku. Mary Hausfeld mówiła o utrzymywaniu się luki płacowej wśród agentów AI już 9 lipca 2025 r. na seminarium w niemieckiej uczelni WHU. Anand van Zelderen przedstawiał 8 kwietnia 2026 r. w Kühne Logistics University w Hamburgu wyniki, według których asystenci AI z kobiecym głosem są „opłacani” gorzej niż męscy.
Za każdą polską firmą AI stoi konkretny człowiek z imieniem i nazwiskiem, często ten sam w kilku miejscach naraz, i to właśnie ludzie, nie tabelki finansowania, są prawdziwym bohaterem tego artykułu.
W Polsce luka płacowa wynosi 4 proc., a Johanna straciła ponad dwa razy tyle
Wynik z wirtualnego biura jest wyższy niż oficjalna luka płacowa w Polsce. Według danych Eurostatu za 2024 r. kobiety w Unii Europejskiej zarabiały średnio o 11 proc. mniej niż mężczyźni, a w Polsce różnica wyniosła 4 proc. Tych liczb nie da się porównać wprost: Eurostat podaje nieskorygowaną różnicę średnich stawek w całej gospodarce, a eksperyment mierzył jednorazową nagrodę za identyczne zadanie.
Państwa UE miały czas do 7 czerwca 2026 r. na wdrożenie dyrektywy 2023/970 o przejrzystości wynagrodzeń. Dyrektywa dotyczy ludzi, nie oprogramowania. Dla polskich firm, które wdrażają voiceboty i awatary w obsłudze klienta lub HR, badanie jest raczej wskazówką projektową: ta sama usługa może być inaczej oceniana zależnie od tego, czy przedstawia się jako Johan, czy jako Johanna.
Źródła i metodologia
Artykuł powstał na podstawie analizy redakcji AIPORT.pl oraz informacji o badaniu „Human-Like and Male? How AI Assistant Design Relates to Trust and Monetary Reward at Work in VR” (ACM Digital Library) opublikowanych 05.10.2026 przez The Irish Times i Euronews. Redakcja nie miała dostępu do pełnego tekstu pracy w ACM Digital Library, dlatego dane liczbowe pochodzą z obu relacji prasowych. Dane rynkowe: Accelirate (za PwC i Gartnerem). Dane o luce płacowej w Polsce: money.pl (za Eurostatem).
Cytaty dr Mary Hausfeld, Assistant Professor w Kemmy Business School na Uniwersytecie w Limerick, oraz uczestnika badania zostały zweryfikowane z anglojęzycznymi materiałami The Irish Times i Euronews.
Komentarz redakcyjny i ocena kontekstu branżowego: Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl.
Artykuł będzie aktualizowany w miarę pojawiania się nowych informacji o badaniach nad płcią i wyglądem agentów AI w miejscu pracy.
