Carter Church, inżynier AI w firmie SentinelOne, opublikował pełne odczytanie zaszyfrowanego listu do generała Auguste’a de Marmonta, który przez 217 lat figurował na liście nierozwiązanych szyfrów historycznych. Model GPT-6 Astra firmy OpenAI potrzebował około sześciu godzin, żeby z jednego skanu o niskiej rozdzielczości przepisać 1300 znaków, odtworzyć klucz i odczytać treść, a przy okazji skorygować datę listu z 1807 na marzec 1809 roku.
- Carter Church, inżynier AI w SentinelOne, użył modelu GPT-6 Astra do odczytania zaszyfrowanego listu do generała Marmonta z 1809 roku, który przez 217 lat figurował na liście nierozwiązanych szyfrów historycznych – model potrzebował około sześciu godzin pracy na podstawie jednego skanu o niskiej rozdzielczości.
- Odczytany list ujawnił po raz pierwszy pełną treść zdania urywanego w drukowanym wydaniu korespondencji Napoleona z 1865 roku: Marmont miał nie dać się zastraszyć przez „kilka oddziałów albo zbieraninę kanalii" („quelques troupes ou un rassemblement de canailles").
- List do Marmonta to jeden z kilku historycznych szyfrów odczytanych we wrześniu 2026 roku z pomocą dużych modeli językowych – Daniel Bourdeau w ciągu kilku tygodni odczytał ponad trzydzieści szyfrów, a Satoshi Tomokiyo, autor serwisu Cryptiana, przyznał, że dostaje rozwiązania szybciej, niż jest w stanie je odnotowywać.
Church opisał wynik w wątku na X: https://twitter.com/CarterWChurch/status/2105167567706816690
I used GPT-6 Astra to break an unsolved cipher to one of Napoleon's generals that had gone unread for 217 years.
What makes this impressive isn't actually the codebreaking, but that Astra completed the entire multi-modal workflow in ~6 hours from a single image and goal.
1/6🧵 pic.twitter.com/vyiGKOsrHq
— Carter Church (@CarterWChurch) September 30, 2026
Chcesz czytać więcej treści związanych z AI?
Dodaj AIPORT.pl do preferowanych źródeł Google
List pisał pasierb Napoleona, a jedyna kopia przetrwała w czasopiśmie z 1969 roku
Zaszyfrowany list powstał na rozkaz Napoleona, ale wysłał go Eugeniusz de Beauharnais, pasierb cesarza i wicekról Włoch. 16 marca 1809 roku Napoleon polecił mu z Paryża przekazać Marmontowi rozmieszczenie wszystkich armii francuskich i sprzymierzonych, i to w konkretnej formie:
„w zaszyfrowanym liście i przez inteligentnego oficera” / „dans une lettre chiffrée et par un officier intelligent”
Marmont był wtedy najbardziej odizolowanym dowódcą Cesarstwa. Stał z około 13 tys. żołnierzy w Dalmacji, po drugiej stronie Adriatyku, a od pozostałych armii francuskich oddzielało go terytorium austriackie.
List znany był wyłącznie z jednej reprodukcji w artykule ppłk. J. Vilcoqa „Le Chiffre sous le Premier Empire”, opublikowanym w 1969 roku we francuskim czasopiśmie wojskowym „Revue historique des Armées”. Zaczyna się jedną linijką zwykłego tekstu po francusku, po której następują 24 rzędy dwucyfrowych liczb, pojedynczych liter i wymyślonych symboli. Klucz do szyfru zaginął.
Jak GPT-6 Astra złamał szyfr: 155 znaków, z czego tylko 33 były wcześniej znane
GPT-6 Astra wykonał całą pracę od obrazu do gotowego tekstu, bez istniejącej transkrypcji. Punktem wyjścia był skan o wymiarach 1202 na 1836 pikseli, czyli około 19 pikseli na znak, udostępniony przez francuskie archiwum naukowe Persée.
List to szyfr homofoniczny, w którym częste litery mają po kilka wymiennych znaków, przez co zwykłe liczenie częstości nic nie daje. Liczby podane przez Churcha:
- 1300 jednostek szyfru i 155 różnych znaków,
- 33 wartości literowe opublikowane wcześniej przez francuskiego historyka kryptologii Daniela Tanta, które wyjaśniały 435 z 1300 jednostek,
- 29 znaków oznaczających całe słowa, takie jak „de”, „que”, „les”, „vous” czy „général”,
- 5 znaków, których odczytanie pozostaje niepewne.
Według opisu Churcha praca modelu przebiegała w sześciu krokach:
- Transkrypcja: model pociął skan na rzędy, odczytał znaki i rozstrzygnął, które ze 175 odręcznych kształtów są tym samym znakiem zapisanym dwa razy.
- Przyjęcie 33 wartości z tabeli Tanta jako pewnych.
- Przeszukiwanie metodą symulowanego wyżarzania (simulated annealing), w którym kandydaci na tekst jawny byli oceniani według statystyk języka francuskiego zbudowanych na tekstach Hugo, Dumasa i pamiętnikach samego Marmonta.
- Wykrycie znaków, które psuły poprawną francuszczyznę jako litery, i sprawdzenie ich jako całych słów.
- Porównanie każdej proponowanej wartości ze wszystkimi wystąpieniami danego znaku na skanie.
- Próba obalenia wyniku: ponowne uruchomienie od zera po usunięciu z modelu językowego pamiętników Marmonta i wszystkich tekstów napoleońskich. Wynik był ten sam.
W rozmowie z Live Science Church dodał, że Astra sam znalazł tabelę Tanta w sieci. Tabela była skatalogowana jako kod między Eugeniuszem de Beauharnais a „generałem Grammontem”, więc nikt wcześniej nie połączył jej z listem do Marmonta.
Wypełnij formularz, a my skontaktujemy się z Tobą, aby upewnić się czego potrzebujesz.
Co Eugeniusz napisał Marmontowi w marcu 1809 roku
Odczytany list jest wojskowym przeglądem sił przed wojną z Austrią i zachętą do marszu. Wymienia te same siedem zgrupowań, w tej samej kolejności i z tymi samymi liczbami, co rozkaz Napoleona z 16 marca: m.in. 40 tys. Bawarczyków księcia Gdańska (marszałka Lefebvre’a) w Monachium i Pasawie, 80 tys. Francuzów marszałka Davouta w Bayreuth i 60 tys. żołnierzy marszałka Massény w Ulm i Donauwörth. Ta zgodność pozwoliła przesunąć datę: list powstał w ostatnich dniach marca 1809 roku, przed 10 kwietnia, kiedy Austriacy przekroczyli rzekę Inn.
Najciekawszy fragment uzupełnia lukę w wydaniu korespondencji Napoleona z 1865 roku. W drukowanej wersji rozkazu zdanie urywa się na słowach „par une poignée de” (przez garstkę…), po których następuje rząd kropek. W liście szyfrowanym to samo polecenie jest kompletne. Marmont ma nie dać się zastraszyć przez:
„kilka oddziałów albo zbieraninę kanalii” / „quelques troupes ou un rassemblement de canailles”
Church zastrzega, że list Eugeniusza jest parafrazą, więc nie dowodzi dokładnego słowa użytego przez Napoleona, a jedynie po raz pierwszy pokazuje, co kryły kropki.
List zawiera też informacje, których w rozkazie Napoleona nie było: pozycje Austriaków w Lublanie (Laybach), Klagenfurcie, Villach i Salzburgu. Zgadzają się one z miejscami, z których austriackie korpusy rzeczywiście ruszyły dwa tygodnie później.
Najmocniejsze zdanie w całej tej historii napisał sam Church: cierpliwy specjalista mógł to zrobić w 1970 roku. Materiały leżały w publicznych archiwach, szyfr nie był trudny, brakowało tylko kogoś, komu opłacało się poświęcić na to kilka tygodni. Dla mnie to uczciwsza miara możliwości GPT-6 Astra niż nagłówki o „złamaniu kodu Napoleona”. Model nie zrobił niczego niemożliwego dla człowieka. Zrobił coś, czego nikomu nie chciało się robić, i połączył w jednym przebiegu odczytywanie pisma, kryptoanalizę i kwerendę historyczną.
Dwie rzeczy warto przy tym zapamiętać. Wynik da się mechanicznie sprawdzić, bo Church opublikował klucz i skrypt odtwarzający odczyt, a rozwiązanie przejrzał Satoshi Tomokiyo. Bez tego byłaby to tylko efektowna opowieść inżyniera o własnym eksperymencie. I druga: ta sama zdolność łączenia rozproszonych, publicznych strzępów informacji działa nie tylko na listach z 1809 roku. Pytanie, co modele tej klasy potrafią wyczytać z naszych dzisiejszych, pozornie anonimowych śladów, jest znacznie mniej przyjemne niż historia o Marmoncie.
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
Historycy: wynik jest wiarygodny, ale niewiele zmienia w wiedzy o 1809 roku
Rozwiązanie zostało sprawdzone przez osobę, która prowadzi listę, z której pochodził szyfr. Satoshi Tomokiyo, autor serwisu Cryptiana dokumentującego historyczne szyfry, przejrzał rozwiązanie i oznaczył list jako rozwiązany, z datą poprawioną na 1809 rok.
Historycy cytowani przez Live Science oceniają wynik jako wiarygodny, a zarazem studzą emocje. Michael Rowe z King’s College London zwraca uwagę, że list powtarza dużą część znanego rozkazu Napoleona, więc nie ujawnia żadnej wielkiej nowej informacji. Jego zdaniem wartość leży gdzie indziej:
„To trochę jak coś w rodzaju kamienia z Rosetty” / „It’s a bit like a kind of Rosetta Stone”
Rowe tłumaczy, że skoro metoda odtworzyła treść, której historycy się spodziewali, to łatwiej będzie zaufać jej przy dokumentach o nieznanej zawartości. Zack White z Uniwersytetu w Portsmouth zauważa z kolei, że Napoleon miał wówczas o 60 tys. żołnierzy mniej, niż podaje list.
Sam Church wymienia słabe punkty odczytu. To jedno odczytanie jednego listu z jednej reprodukcji o niskiej rozdzielczości, a pięć znaków ma alternatywne warianty, np. „Jego Cesarska Mość” może równie dobrze znaczyć „Cesarz”, a „canailles” może być w liczbie pojedynczej. Żaden z tych wariantów nie zmienia sensu listu.
30 tysięcy Polaków księcia Poniatowskiego, których w rzeczywistości było 17 tysięcy
W odczytanym liście jest polski wątek. Eugeniusz informuje Marmonta, że książę Poniatowski na czele 30 tys. Polaków obozuje nad Wisłą i zagraża Krakowowi.
Liczba była zawyżona prawie dwukrotnie. Jak zestawia Church, książę Józef Poniatowski, naczelny wódz armii Księstwa Warszawskiego od 21 marca 1809 roku, miał w rzeczywistości około 17 tys. żołnierzy. 19 kwietnia stoczył nierozstrzygniętą bitwę pod Raszynem, a cztery dni później Warszawę zajęli Austriacy.
Podobnie było z innym zdaniem listu, o Rosjanach maszerujących na Austrię. 21 marca Napoleon polecił Eugeniuszowi rozpowszechniać tę informację wszelkimi sposobami, w tym przez artykuły w gazetach, a wojska rosyjskie weszły do Galicji dopiero 3 czerwca, gdy wojna była prawie rozstrzygnięta. Church podsumowuje, że sztab Napoleona pisał do odciętego dowódcy rzetelnie o wrogu i hojnie o sojusznikach.
Za każdą polską firmą AI stoi konkretny człowiek z imieniem i nazwiskiem, często ten sam w kilku miejscach naraz, i to właśnie ludzie, nie tabelki finansowania, są prawdziwym bohaterem tego artykułu.
Wrzesień 2026: modele AI odczytują kolejne szyfry z list „nierozwiązanych”
List do Marmonta jest jednym z kilku historycznych szyfrów odczytanych we wrześniu 2026 roku z pomocą dużych modeli językowych. Church przyznaje, że nigdy wcześniej nie złamał żadnego szyfru, a do próby zainspirował go Carter Leffen, programista, który z pomocą GPT-6 Astra odczytał niemiecką depeszę Enigmy z 1941 roku w około dziesięć godzin.
Depesza Leffena, oznaczona MVUEH i datowana na 10 lipca 1941 roku, pozostawała nierozwiązana od 2005 roku, a rozwiązanie potwierdził Frode Weierud, prowadzący archiwum Crypto Cellar. 21 września Jack Willis odczytał kolejną depeszę Enigmy z pomocą modelu Claude Opus 5 firmy Anthropic, a według Weieruda w jego archiwum zostało siedem nierozwiązanych wiadomości.
Tomokiyo napisał 18 września, że dostaje rozwiązania szybciej, niż jest w stanie je odnotowywać, a Daniel Bourdeau w ciągu kilku tygodni odczytał w całości lub częściowo ponad trzydzieści szyfrów z tych samych list.
Church uważa, że to początek szerszego zjawiska:
„Cierpliwy specjalista mógł to zrobić w 1970 roku” / „A patient specialist could have done this in 1970.”
Jego zdaniem list leżał nieodczytany, bo nikt z odpowiednimi umiejętnościami nie mógł uzasadnić poświęcenia na niego kilku tygodni, a listy „nierozwiązanych” problemów w wielu dziedzinach będą się teraz skracać za sprawą ludzi, którzy byli po prostu ciekawi. Church spędził nad projektem sześć godzin pracy modelu i kilka własnych wieczorów.
Źródła i metodologia
Artykuł powstał na podstawie analizy redakcji AIPORT.pl oraz dodatkowych źródeł, w tym opracowania Cartera Churcha „Breaking the Marmont Cipher, 1809” z dnia 18.09.2026 oraz publikacji Live Science z dnia 02.10.2026 i The Telegraph z dnia 01.10.2026. Informacje o depeszach Enigmy zweryfikowano w serwisach BeInCrypto i Notebookcheck.
Cytat Cartera Churcha, inżyniera AI w SentinelOne, został zweryfikowany z jego oryginalnym anglojęzycznym opracowaniem, a cytat Michaela Rowe’a, badacza historii Europy z King’s College London, z materiałem Live Science. Fragmenty listu i rozkazu Napoleona podano w oryginale francuskim za opracowaniem Churcha.
Komentarz redakcyjny i ocena kontekstu branżowego: Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl.
Artykuł będzie aktualizowany w miarę pojawiania się nowych informacji w temacie odczytywania historycznych szyfrów przez modele AI.
