Ruch, który po upadku FTX wielu spisało na straty, znowu ma pieniądze i to większe niż kiedykolwiek wcześniej. „Financial Times” opisał w sierpniu, jak akcje Anthropic i OpenAI zamieniają efektywny altruizm w największą prywatną maszynę filantropijną od czasów Billa Gatesa.
Kluczowe fakty:
- Ponad sześćdziesięciu obecnych i byłych pracowników Anthropic podpisało zobowiązanie do oddawania 10% dochodu na cele charytatywne, a siedmioro współzałożycieli firmy zadeklarowało przekazanie 80% swoich majątków.
- Wolumen darowizn zarejestrowanych przez organizację Giving What We Can wzrósł z 1,2 miliarda dolarów w 2024 roku do około 2 miliardów dolarów w 2025 roku.
- Daniela Amodei, współzałożycielka Anthropic, jest żoną Holdena Karnofsky'ego, opisywanego przez „New York Times" jako jeden z twórców ruchu efektywnego altruizmu.
Sam Bankman-Fried był twarzą tego środowiska. Kiedy jego giełda kryptowalut się rozsypała, a on sam usłyszał w 2023 roku wyrok skazujący za oszustwo, o efektywnym altruizmie zaczęto mówić w czasie przeszłym. Trzy lata później okazuje się, że pogrzeb był przedwczesny. Zmienił się tylko właściciel portfela.
Chcesz czytać więcej treści związanych z AI?
Dodaj AIPORT.pl do preferowanych źródeł Google
Co ustalił „Financial Times”
Redakcja dotarła do danych, które pokazują, jak głęboko ruch wrósł w największe laboratoria AI. Ponad sześćdziesięciu obecnych i byłych pracowników Anthropic podpisało 10% Pledge, zobowiązanie organizacji Giving What We Can do oddawania dziesiątej części dochodu na cele wybrane według kryterium mierzalnego efektu. Siedmioro współzałożycieli firmy zadeklarowało oddanie 80 procent swoich majątków. Podobne środowisko FT lokalizuje też w OpenAI i innych szybko rosnących firmach z Doliny Krzemowej.
Powiązania są także rodzinne. Daniela Amodei, współzałożycielka Anthropic, jest żoną Holdena Karnofsky’ego, którego „New York Times” opisał jako jednego z twórców ruchu efektywnego altruizmu.
Pieniądze już płyną. Według FT wolumen darowizn zarejestrowanych przez Giving What We Can wzrósł z 1,2 miliarda dolarów w 2024 roku do około 2 miliardów w 2025. Prezes organizacji Sjir Hoeijmakers przyznał, że jego zespół dostał „cios ze strony FTX” / „a hit from FTX” i zanotował „spadek ogólnego entuzjazmu” / „a drop in general enthusiasm”, ale dziś ma to „z nawiązką za sobą” / „more than recovered from that by now”.
Skąd bierze się liczba 370 miliardów
Rachunek, który rozpalił branżę, przedstawiła w maju Nan Ransohoff w eseju „The third wave of American philanthropy”. Jej wyliczenie jest proste i dlatego robi wrażenie:
- OpenAI Foundation trzyma 26 procent OpenAI, co przy wycenie 850 miliardów dolarów daje około 220 miliardów
- założyciele Anthropic mają łącznie od 12 do 18 procent firmy, a przy wycenie 900 miliardów i deklaracji oddania 80 procent majątku wychodzi z tego mniej więcej 90 miliardów
- fundusze doradcze pracowników Anthropic to kolejne około 60 miliardów, licząc ostrożnie
Razem daje to blisko 370 miliardów dolarów aktywów. Przy założeniu, że darczyńcy chcieliby wydawać 10 procent rocznie, mówimy o 37 miliardach dolarów nowych pieniędzy dobroczynnych każdego roku. Amerykanie oddają dziś na cele społeczne około 600 miliardów dolarów rocznie, więc jedno źródło podniosłoby tę pulę o kilka procent. W wariancie optymistycznym, przy podwojeniu wycen i wyższym tempie wydatkowania, Ransohoff dochodzi do 100 miliardów rocznie.
Kontekst finansowy jest znany czytelnikom AIPORT.pl: Anthropic złożył poufny projekt S-1 w SEC na początku czerwca przy wycenie 965 miliardów dolarów, OpenAI poszedł tym samym tropem kilka dni później. Cała ta filantropia jest dziś papierowa. Stanie się gotówką dopiero wtedy, gdy akcje trafią na parkiet i pozwolą je sprzedać.
Mam z tą historią kłopot i nie zamierzam go ukrywać. Z jednej strony trudno kręcić nosem na perspektywę dziesiątek miliardów dolarów kierowanych na moskitiery, operacje zaćmy czy badania nad bezpieczeństwem modeli. To realne życia i realne ryzyka. Z drugiej strony patrzę na strukturę tego układu i widzę coś, co już raz nie wypaliło. Znowu mamy wąską grupę ludzi o zbliżonym światopoglądzie, siedzącą na aktywach jednej branży, która sama siebie uznaje za najważniejsze zagrożenie i sama sobie przyznaje granty na jego badanie. Kiedy Anthropic finansuje badania nad bezpieczeństwem AI z pieniędzy zarobionych na sprzedaży AI, to nie jest spisek, tylko konflikt interesów wpisany w konstrukcję. Przy FTX zawiodło nie samo rachowanie dobra, tylko brak kogokolwiek, kto powiedziałby „sprawdzam”. Pytanie, czy tym razem ktoś taki będzie, jest ważniejsze niż wszystkie liczby z tego artykułu. I jeszcze jedno: wycena 900 miliardów dolarów to nie są pieniądze na koncie. To obietnica rynku, który potrafi zmienić zdanie w tydzień.
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
Opisz krótko, czego potrzebujesz. Jesteśmy największym HUB-em AI w Polsce — w naszej bazie znajdziesz blisko 500 zweryfikowanych firm specjalizujących się w AI. W Twoim imieniu poprosimy 3-5 dopasowanych wykonawców o kontakt w ciągu 48 godzin.
Wąskim gardłem nie są pieniądze
Ransohoff twierdzi, że problemem nie będzie zebranie kapitału, tylko znalezienie miejsc, w które da się go sensownie włożyć. Pisze wprost: „jesteśmy o rzędy wielkości daleko od posiadania świetnych organizacji potrzebnych do wchłonięcia pieniędzy, które nadchodzą” / „we are orders of magnitude off from having the great organizations needed to absorb the money that’s coming”.
Skala robi wrażenie w obie strony. Za 50 miliardów dolarów rocznie można sfinansować sześć Fundacji Gatesów albo sto takich instytucji jak GiveWell. Sama OpenAI Foundation, gdyby wydawała 10 procent aktywów rocznie, musiałaby rozdysponować 22 miliardy dolarów i przy średnim grancie rzędu miliona dolarów podjąć ponad dwadzieścia tysięcy decyzji grantowych w ciągu roku. Żadna organizacja filantropijna na świecie nie działa dziś w takim tempie.
Krytycy ruchu mają inne zastrzeżenie. Vox zarzucał środowisku, że przez lata wręcz umożliwiało działanie Bankmanowi-Friedowi, pojawiały się też opisy kultowych mechanizmów wewnątrz organizacji EA. Ten bagaż nie zniknął, on po prostu przestał być na pierwszej stronie.
Ile z tej fali dopłynie nad Wisłę?
Niewiele, jeśli patrzeć na przepływy finansowe. Amerykańska filantropia rozlicza się w amerykańskim systemie podatkowym i kieruje pieniądze głównie do organizacji, które potrafią rozmawiać językiem grantów po angielsku. Polskie fundacje w tym łańcuchu praktycznie nie występują.
Ale ruch ma tu swoją reprezentację. Fundacja Efektywny Altruizm Polska działa od 2018 roku, prowadzi warszawską i krakowską grupę spotkań, uruchomiła platformę wiecejdobra.pl, przez którą polscy darczyńcy mogą wspierać wysoko oceniane organizacje globalne, a od 2024 roku rozwija markę Dobra Kariera, doradzającą młodym w wyborze ścieżki zawodowej o pozytywnym wpływie. To struktura mała, utrzymywana z darowizn i wsparcia oksfordzkiego Centre for Effective Altruism.
Dla porównania skali polskiej dobroczynności: w rozliczeniu PIT za 2025 rok Polacy przekazali organizacjom pożytku publicznego 2,6 miliarda złotych z odpisu 1,5 procent podatku, o ponad 300 milionów więcej niż rok wcześniej. Średnia kwota od jednego podatnika wyniosła 199,87 złotego. Cały ten rekordowy strumień to około 700 milionów dolarów, czyli mniej niż dwa procent tego, co jedna amerykańska fundacja mogłaby wydawać rocznie po wejściu OpenAI na giełdę.
Jest jeszcze drugi kanał, mniej oczywisty. Duża część pieniędzy z tej fali pójdzie na badania nad bezpieczeństwem modeli, biobezpieczeństwo i zarządzanie ryzykiem technologicznym. To obszary, w których polskie ośrodki akademickie i firmy mogą startować o granty na równych zasadach, bo liczy się dorobek, a nie miejsce rejestracji. Nikt tych pieniędzy nie przywiezie do Warszawy w teczce. Trzeba po nie pojechać.
Za każdą polską firmą AI stoi konkretny człowiek z imieniem i nazwiskiem, często ten sam w kilku miejscach naraz, i to właśnie ludzie, nie tabelki finansowania, są prawdziwym bohaterem tego artykułu.
Co sprawdzę za rok
Pierwszy test to termin debiutów giełdowych i to, czy kursy utrzymają się po okresie blokady sprzedaży akcji. Drugi to struktura wydatków: ile trafi na twarde, mierzalne interwencje zdrowotne, a ile na badania nad ryzykiem, które finansuje branża oceniająca samą siebie. Trzeci to przejrzystość. Ransohoff daje temu środowisku od dwunastu do osiemnastu miesięcy na zbudowanie instytucji zdolnych obsłużyć taki kapitał. Zegar już tyka.
Źródła i metodologia
Artykuł powstał na podstawie analizy redakcji AIPORT.pl oraz materiału Financial Times z sierpnia 2026 roku, eseju Nan Ransohoff The third wave of American philanthropy z 19.05.2026 oraz doniesień Semafor z 09.08.2026. Wykorzystano również omówienia Gizmodo i The Next Web, dane własne Giving What We Can oraz komunikat Krajowej Administracji Skarbowej o wpłatach z 1,5 procent podatku. Informacje o polskiej gałęzi ruchu pochodzą ze strony Fundacji Efektywny Altruizm. Cytaty Sjira Hoeijmakersa, prezesa Giving What We Can, oraz Nan Ransohoff zostały zweryfikowane z oryginalnym anglojęzycznym materiałem źródłowym. Komentarz redakcyjny i ocena kontekstu branżowego: Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl. Artykuł będzie aktualizowany w miarę pojawiania się nowych informacji o debiutach giełdowych Anthropic i OpenAI oraz o przepływach filantropijnych z nimi związanych.
