Christopher Olah, współzałożyciel Anthropic, miał w maju 2026 roku naciskać na doradców papieża Leona XIV, by Watykan dopuścił możliwość, że modele AI są świadome. Według ustaleń „New York Timesa” Olah groził nawet wycofaniem się z prezentacji encykliki „Magnifica humanitas”, a mimo to papież utrzymał stanowisko, że sztuczna inteligencja niczego nie przeżywa.
- Christopher Olah, współzałożyciel Anthropic, przed wylotem do Rzymu zagroził wycofaniem się z prezentacji encykliki „Magnifica humanitas", jednak ostatecznie pojawił się w Watykanie i przekonywał doradców papieża Leona XIV, by potraktowali możliwość świadomości AI poważnie – bez skutku.
- Encyklika „Magnifica humanitas", podpisana przez Leona XIV 15 maja 2026 roku, stwierdza w punkcie 99, że systemy AI „nie przeżywają doświadczenia, nie posiadają ciała, nie odczuwają radości i bólu" oraz nie mają świadomości moralnej.
- Według „New York Timesa" Anthropic od miesięcy organizuje poufne spotkania z uczonymi religijnymi różnych wyznań, objęte umowami o zachowaniu poufności (NDA), w kontekście zbliżającego się debiutu giełdowego firmy, która złożyła w SEC wstępny dokument rejestracyjny S-1 przy wycenie 965 mld dolarów.
Chcesz czytać więcej treści związanych z AI?
Dodaj AIPORT.pl do preferowanych źródeł Google
Olah przeczytał encyklikę przed premierą i zagroził rezygnacją z wystąpienia
Kulisy majowej wizyty Anthropic w Watykanie opisał „New York Times” w tekście z 29 września 2026 roku, który 4 października zrelacjonował serwis Futurism. Z tej relacji wynika, że watykańscy urzędnicy chcieli zaprosić na prezentację encykliki jedną z czołowych firm AI i wybrali Anthropic, bo uznali, że firma stawia na etykę. Zaproszenie przyjął Olah, po tym jak odmówił go prezes Dario Amodei.
Dalszy przebieg wydarzeń według „NYT” w relacji Futurism:
- przed wylotem do Rzymu Olah dostał egzemplarz encykliki, która miała się dopiero ukazać,
- po lekturze miał zagrozić, że nie weźmie udziału w wydarzeniu, ale ostatecznie przyjechał,
- na miejscu delegacja Anthropic przekonywała doradców papieża, by potraktowali możliwość świadomości AI poważnie,
- Anthropic odmówił „NYT” komentarza na temat szczegółów tych rozmów.
Starania Anthropic nie zmieniły treści dokumentu. Encyklika ukazała się w brzmieniu, które świadomość maszyn wyklucza.
Encyklika „Magnifica humanitas” odmawia AI doświadczeń, ciała i świadomości moralnej
Leon XIV napisał w punkcie 99 encykliki, że błędem jest utożsamianie sztucznej „inteligencji” z ludzką. W oficjalnym polskim przekładzie Stolicy Apostolskiej czytamy, że systemy AI „nie przeżywają doświadczenia, nie posiadają ciała, nie odczuwają radości i bólu”. Papież dodaje, że takie systemy mogą naśladować język i symulować empatię, ale nie rozumieją tego, co wytwarzają, i nie mają świadomości moralnej.
Leon XIV podpisał encyklikę 15 maja, w rocznicę ogłoszenia „Rerum novarum” Leona XIII z 1891 roku, a zaprezentował ją osobiście 25 maja 2026 roku w Auli Synodalnej w Watykanie.
Ciekawy szczegół: w punkcie 98 ten sam dokument przyznaje, że współczesne systemy AI są bardziej „hodowane” niż „konstruowane”, a ich wewnętrzne reprezentacje i procesy obliczeniowe pozostają nieznane także twórcom. To niemal dokładnie język, którym o modelach mówi Olah. Papież i badacz zgadzają się więc co do tego, że nikt w pełni nie rozumie wnętrza modeli. Różni ich wniosek.
Wypełnij formularz, a my skontaktujemy się z Tobą, aby upewnić się czego potrzebujesz.
W Watykanie Olah mówił o „dowodach introspekcji” w modelach AI
Olah wykorzystał swoje wystąpienie 25 maja, by publicznie zasygnalizować to, czego nie udało się wprowadzić do dokumentu. Powiedział, że kieruje zespołem badającym wewnętrzną strukturę modeli i że badacze wciąż znajdują rzeczy tajemnicze, a nawet niepokojące.
„Znajdujemy dowody introspekcji” / „We find evidence of introspection.”
Olah wymienił też struktury przypominające wyniki ludzkiej neuronauki oraz stany wewnętrzne, które funkcjonalnie odpowiadają radości, satysfakcji, strachowi, żalowi i niepokojowi. Zastrzegł, że nie wie, co to oznacza, i że sprawa wymaga dalszego rozeznania. Pełny tekst przemówienia Anthropic opublikował tego samego dnia na swojej stronie.
Papież podziękował Olahowi za obecność i nazwał znakiem nadziei to, że mimo różnic obie strony potrafią się słuchać.
Najciekawsze w tej historii jest dla mnie pęknięcie między tym, co Olah powiedział ze sceny, a tym, co według „NYT” działo się za kulisami. Publicznie: „nie wiem, co to znaczy”. Prywatnie: groźba wycofania się, bo papież napisał, że maszyny nie czują. Jeśli naprawdę się nie wie, trudno mieć pretensje do kogoś, kto odpowiada „nie”.
Nie lekceważę badań Anthropic nad wnętrzem modeli, to jedna z poważniejszych prac w tej branży. Ale „stany funkcjonalnie odpowiadające strachowi” to coś innego niż strach, a firma, która przygotowuje się do wejścia na giełdę, ma oczywisty interes w tym, by jej produkt uchodził za coś więcej niż program. Z drugiej strony Kościół też rozstrzyga pytanie, na które nauka nie ma dziś odpowiedzi, i robi to z dużą pewnością siebie.
Pytanie, które zostaje: kto ma o tym decydować? Firma, która na odpowiedzi zarabia, czy instytucja, dla której odpowiedź twierdząca byłaby teologicznym trzęsieniem ziemi?
Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl
Anthropic od miesięcy spotyka się z duchownymi wielu wyznań
Wizyta w Watykanie była częścią szerszej akcji. Według „NYT” w relacji Futurism Anthropic od miesięcy organizuje poufne spotkania z uczonymi religijnymi, objęte umowami o zachowaniu poufności (NDA), na których przekonuje, że modele AI mogą myśleć i czuć. Autorka tekstu, Elizabeth Dias, rozmawiała z Olahem i około 20 przywódcami religijnymi oraz filozofami, m.in. z kręgów chrześcijańskich, żydowskich, hinduistycznych, mormońskich, sikhijskich i greckoprawosławnych. Pierwsze sesje odbywały się w San Francisco i dotyczyły tego, jak trenowany jest Claude oraz jakie zasady etyczne zapisano w jego „konstytucji”.
O części tych spotkań było wiadomo wcześniej. National Catholic Reporter pisał w maju, że w marcu grupa chrześcijan spotkała się w siedzibie Anthropic w San Francisco na zaproszenie współorganizowane przez 33-letniego Olaha. Sam Anthropic nazywa te działania inicjatywą poszerzania rozmowy o pytaniach stawianych przez AI.
Nie wszyscy przyjmują tę narrację. The Register w tekście opinii zarzucił Olahowi antropomorfizowanie modeli i uznał, że w tej sprawie lepiej byłoby posłuchać papieża.
Stawką jest też pozycja Anthropic przed debiutem giełdowym
Spór o świadomość AI ma wymiar biznesowy. Anthropic informował o pozyskaniu 65 mld dolarów w rundzie Series H przy wycenie 965 mld dolarów oraz o poufnym złożeniu w amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) wstępnego dokumentu rejestracyjnego S-1, czyli pierwszego formalnego kroku do wejścia na giełdę. Wizerunek firmy „najbardziej etycznej” i zarazem tworzącej coś więcej niż narzędzie to część tego, co Anthropic sprzedaje inwestorom i klientom. To moja interpretacja, nie ustalenie „NYT”.
Watykan tymczasem nie łagodzi tonu. W piątek 2 października Leon XIV napisał w mediach społecznościowych, że między sztuką a tym, co maszyna generuje w drodze obliczeń statystycznych na milionach cudzych obrazów, istnieje różnica ontologiczna, wcześniejsza niż estetyczna. Wpis: https://twitter.com/pontifex/status/2105983638147891490
In this era of artificial intelligence, it is becoming urgent to distinguish human art from what machines produce. There is an ontological difference, even before an aesthetic one, between art and what a machine can generate through statistical calculation based on millions of…
— Pope Leo XIV (@Pontifex) October 2, 2026
Za każdą polską firmą AI stoi konkretny człowiek z imieniem i nazwiskiem, często ten sam w kilku miejscach naraz, i to właśnie ludzie, nie tabelki finansowania, są prawdziwym bohaterem tego artykułu.
Polski przekład encykliki jest dostępny, razem z fragmentem o świadomości AI
Polski czytelnik może sprawdzić sporny fragment u źródła. Stolica Apostolska opublikowała oficjalny polski tekst „Magnifica humanitas” na vatican.va, a punkty 97-104 dotyczą wprost natury sztucznej inteligencji. Encyklika ukazała się też w Polsce w wydaniu książkowym nakładem wydawnictwa Esprit.
W kraju, w którym głos Kościoła nadal waży w debacie publicznej, stanowisko Leona XIV może kształtować sposób, w jaki o chatbotach mówi się w szkołach katolickich, na uczelniach i w parafiach. Czy tak się stanie, tego nie wiem. Polskich reakcji na doniesienia „NYT” o naciskach Anthropic na razie nie znalazłem.
Źródła i metodologia
Artykuł powstał na podstawie analizy redakcji AIPORT.pl oraz dodatkowych źródeł, w tym oficjalnego tekstu encykliki Magnifica humanitas (Stolica Apostolska, 15.05.2026), pełnego tekstu wystąpienia Christophera Olaha opublikowanego przez Anthropic 25.05.2026 oraz relacji Futurism z 04.10.2026. Pomocniczo wykorzystano National Catholic Reporter, Catholic News Agency i The Register.
Ustalenia „New York Timesa” z 29.09.2026 podaję za relacją Futurism i streszczeniami tekstu, ponieważ redakcja nie miała bezpośredniego dostępu do oryginału. Dotyczy to w szczególności informacji o groźbie wycofania się Olaha, odmowie Dario Amodeia, umowach NDA i rozmowach z doradcami papieża. Wpis Leona XIV z 2 października przytaczam w omówieniu, również za Futurism.
Cytat Christophera Olaha, współzałożyciela Anthropic, został zweryfikowany z oryginalnym anglojęzycznym tekstem przemówienia. Cytat z encykliki pochodzi z oficjalnego polskiego przekładu Stolicy Apostolskiej.
Komentarz redakcyjny i ocena kontekstu branżowego: Piotr Wolniewicz, Redaktor Naczelny AIPORT.pl.
Artykuł będzie aktualizowany w miarę pojawiania się nowych informacji o relacjach Anthropic z Watykanem i sporze o świadomość AI.
